از آسمان کربلا تا گنبد طلایی؛ یادداشتی بر سالگرد خاموشی «ستاره درخشان هنر ایران» استاد فرشچیان

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، هنر در ایران زمین همواره آینه‌ای تمام‌نما از روح و باور‌های عمیق مردمان این دیار بوده است. در این میان، برخی هنرمندان از مرز‌های تکنیک فراتر رفته و اثر وجودی خود را با باور‌های دینی و مذهبی جامعه پیوند می‌زنند. استاد محمود فرشچیان یکی از همین قله‌های بی‌بدیل است؛ مردی که با خطوط نرم، رنگ‌های مواج و ترکیب‌بندی‌های منحصر‌به‌فرد خود، هنر نگارگری را از حاشیه کتاب‌ها بیرون آورد و به متن زندگی و باور‌های معنوی مردم آورد. یک سال از سفر ابدی او می‌گذرد، اما یاد و خاطره آثار ماندگارش هم‌چنان در دل تاریخ هنر و فرهنگ این مرزوبوم زنده و درخشان است.

اصفهان؛ خانه ابدی مردی از تبار زیبایی

شهر اصفهان، مهد هنر و معماری ایران، حالا برای همیشه میزبان هنرمندی است که هر بار نامش به میان می‌آید، ناخودآگاه به یاد شاهکار‌های جاودانه‌ای، چون «عصر عاشورا» و «ضامن آهو» می‌افتیم. بازگشت پیکر استاد فرشچیان به زادگاهش و آرام گرفتن او در کنار آرامگاه صائب تبریزی، شکوهی دوچندان به خاک اصفهان بخشید. این شهر تاریخی که در طول حیاتش الهام‌بخش بسیاری از طرح‌ها و نقوش او بود، اکنون پاسدار آرامگاه ابدی مردی است که هنر را معنایی تازه بخشید.

«عصر عاشورا»؛ روضه‌ای که با قلم خوانده شد

تأثیرگذاری عمیق آثار محمود فرشچیان بر جان مخاطبان، ویژگی بارز هنر اوست. در وصف شاهکار بی‌بدیل این هنرمند فقید، یعنی تابلوی «عصر عاشورا»، تعابیر بسیاری گفته شده است. رهبر شهید انقلاب نیز در توصیف این اثر ماندگار با سوز و گداز فرمودند:

من هر وقت تابلوی آقای فرشچیان را که خود ایشان چند سال قبل به من داده نگاه کرده‌ام، گریه کرده‌ام؛ با این‌که من سینه‌ام پُر است از روضه‌های صبح عاشورا و عصر عاشورا. چه کسی بیشتر از ما‌ها می‌داند که در این‌باره چه نوشته‌اند و چه خوانده‌اند و چه گفته‌اند؟‌

می‌گویند آدم‌هایی که اهل این چیز‌ها هستند، خودشان گریه نمی‌کنند؛ ولی ما در عین‌حال که این همه روضه بلدیم، آقای فرشچیان دارد روضه‌یی می‌خواند که ما‌ها را می‌گریاند. این چه هنر پُرفایده و پُرمغز و پُرمعنایی است که یک‌نفر هنرمند می‌تواند این حالت را به وجود بیاورد؟

این بیان دقیق، گویای قدرت فوق‌العاده‌ی این هنرمند در دمیدن روح حماسه، اندوه و عرفان به کالبد رنگ و روغن است؛ به‌طوری‌که اثر هنری او از چارچوب یک نقاشی فراتر رفته و به روضه‌ای مصور تبدیل می‌شود.

میراثی که در تاریخ ماندگار شد

استاد محمود فرشچیان تنها یک نقاش نبود؛ او بنیان‌گذار مکتبی نوین در نگارگری ایرانی بود که توانست اصالت سنت را با زبان بصری نوآورانه پیوند بزند. از گنبد طلایی مشهد و طراحی‌های بی‌نظیر حرم مطهر رضوی گرفته تا آثار گران‌سنگی که در موزه‌های معتبر جهان و ایران نگهداری می‌شوند، همگی گواهی بر وسعت دید و عمق ایمان این هنرمند بزرگ هستند.

او از آسمان کربلا تا گنبد طلایی مشهد و آرامگاه ابدی‌اش در اصفهان، همواره یادآور نگارگری برای روضه رضوان و ارزش‌های والای انسانی و اسلامی باقی خواهد ماند.

روحش شاد و یادش گرامی باد.