سیاست دوگانه و مضحک آمریکا درباره جولانی؛ پارسال تروریست، امسال شریک!

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو؛ آمریکا بار دیگر ماسک دموکراسی و مبارزه با تروریسم را کنار زد و چهره واقعی سیاست‌های فرصت‌طلبانه خود را به نمایش گذاشت. حذف نام سوریه از فهرست کشورهای حامی تروریسم پس از ۴۷ سال و همزمان سفید کردن پرونده هیئت تحریر الشام و شخص ابومحمد الجولانی، نه یک تصمیم حقوقی یا اخلاقی، بلکه معامله‌ای آشکار سیاسی است. واشنگتن که سال‌ها جولانی را با جایزه ۱۰ میلیون دلاری تعقیب می‌کرد و گروهش را شاخه القاعده می‌دانست، امروز همان فرد را به‌عنوان رئیس‌جمهور مشروع سوریه به رسمیت می‌شناسد و راه سرمایه‌گذاری را برایش باز می‌کند. این در حالی است که گروه‌های مقاومت و کسانی که در برابر اشغال و تجاوز از حق خود دفاع می‌کنند، همچنان در فهرست سیاه تروریستی آمریکا قرار دارند. این تناقض فاحش، تعریف «تروریسم» را در قاموس آمریکا به ابزاری کاملاً سیاسی و وابسته به منافع لحظه‌ای تبدیل کرده است.

جزئیات تصمیم تاریخی واشنگتن

روز دوشنبه ۲۴ اوت ۲۰۲۶، وزارت خزانه‌داری آمریکا رسماً اعلام کرد سوریه را از فهرست کشورهای حامی تروریسم خارج کرده است. این تصمیم پس از پایان دوره ۴۵ روزه اطلاع‌رسانی به کنگره که از ۸ ژوئیه آغاز شده بود، اجرایی شد. همزمان، عنوان «سازمان تروریستی جهانی ویژه» از هیئت تحریر الشام (جبهه النصره سابق) برداشته شد و نام این گروه از فهرست تحریم‌ها حذف گردید. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، این اقدامات را در راستای «اقدامات مثبت دولت سوریه تحت ریاست احمد الشرع برای فاصله‌گیری کامل از تروریسم بین‌المللی» توصیف کرد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری نیز مدعی شد این تصمیم به سرمایه‌گذاری خصوصی و ثبات اقتصادی سوریه کمک می‌کند.

تبریک جولانی و واکنش مقامات دمشق

احمد الشرع معروف به ابومحمد الجولانی، رئیس‌جمهور خودخوانده سوریه، بلافاصله واکنش نشان داد. او حذف نام سوریه از این فهرست را به همه مردم سوریه تبریک گفت و از دونالد ترامپ و تمامی کسانی که در کنار سوریه ایستادند، تشکر کرد. اسعد الشیبانی، وزیر خارجه سوریه، این اقدام را «رویداد تاریخی» خواند و تأکید کرد که سیاست‌های نظام پیشین هرگز انتخاب مردم سوریه نبوده و با جایگاه و تاریخ این کشور تناسب نداشته است. الشیبانی افزود سوریه به تلاش‌های خود برای رفع آثار انزوا در چارچوب شفافیت ادامه خواهد داد. تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا به سوریه، نیز پیش‌تر این حذف را گامی تعیین‌کننده از انزوا به سوی مشارکت توصیف کرده و گفته بود راه مرحله‌ای جدید در روابط واشنگتن و دمشق باز شده است.

الجولانی کیست؟ از زندان بوکا تا کاخ ریاست‌جمهوری

اما واقعیت پشت این تبریک‌ها و بیانیه‌های رسمی چیست؟ الجولانی کیست و چگونه از فرمانده القاعده به «رئیس‌جمهور مشروع» تبدیل شد؟

ابومحمد الجولانی که نام واقعی‌اش احمد حسین الشرع است، در سال ۱۹۸۱ یا ۱۹۸۲ در خانواده‌ای با اصالت ادلبی متولد شد. پدرش کارمند دولت بود. او پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ به صفوف القاعده و شاخه عراقی آن پیوست و زیر فرمان ابومصعب الزرقاوی و جانشینانش فعالیت کرد. پس از ترور الزرقاوی در ۲۰۰۶، مدتی در لبنان حضور داشت و سپس دوباره به عراق بازگشت. آمریکایی‌ها او را بازداشت و در زندان بوکا زندانی کردند. پس از آزادی در ۲۰۰۸، فعالیت نظامی خود را با «دولت اسلامی در عراق» به سرکردگی ابوبکر البغدادی ادامه داد.

در سال ۲۰۱۱، البغدادی او را با بودجه و نیرو به سوریه فرستاد تا شاخه القاعده را در این کشور تأسیس کند. نتیجه، شکل‌گیری جبهه النصره بود. این گروه به سرعت به یکی از قدرتمندترین نیروهای مسلح در جنگ داخلی سوریه تبدیل شد. در ۲۰۱۳، وقتی البغدادی اعلام ادغام کرد، جولانی با بیعت با ایمن الظواهری، رهبر وقت القاعده، راه خود را جدا کرد. در ۲۰۱۶ اعلام کرد روابط خود را با القاعده قطع کرده و گروه را به جبهه فتح الشام تغییر نام داد. یک سال بعد، با ادغام چند گروه دیگر، هیئت تحریر الشام شکل گرفت. بسیاری از تحلیلگران مستقل این تغییرات نام و ساختار را نه نشانه‌ای از تحول ایدئولوژیک، بلکه تاکتیکی هوشمندانه برای فرار از فشارهای بین‌المللی و گمراه کردن سرویس‌های اطلاعاتی غربی ارزیابی کرده‌اند.

هیئت تحریر الشام و ائتلاف‌های مسلحانه

هیئت تحریر الشام شامل عناصری از گروه‌هایی مانند نورالدین زنکی، جیش‌الاسلام و احرار الشام بود، هرچند بسیاری بعداً جدا شدند. ساختار نظامی، امنیتی و اداری این گروه تلاش می‌کرد کنترل مناطق تحت سلطه خود را حفظ کند. جیش الوطنی سوریه نیز که متشکل از گروه‌های مسلح تحت حمایت ترکیه از جمله گردان‌های حمزه و شبه نظامیان ترکمان است، در مقاطعی وارد ائتلاف با نیروهای جولانی شد. این ائتلاف‌ها و عملیات‌هایی مانند «بازدارندگی در برابر تجاوزات» در شمال غرب سوریه، نشان‌دهنده ماهیت مسلحانه و ایدئولوژیک این جریان بود.

استاندارد دوگانه آشکار آمریکا

اکنون آمریکا نه تنها سوریه را از فهرست حامیان تروریسم خارج کرده، بلکه خود جولانی و گروهش را نیز تطهیر کرده است. این در حالی است که همین آمریکا همچنان حزب‌الله لبنان، حماس، جهاد اسلامی فلسطین و بسیاری از گروه‌های مقاومت عراق و یمن را در فهرست سازمان‌های تروریستی خارجی نگه داشته است. گروه‌هایی که در برابر اشغالگری اسرائیل و نفوذ خارجی ایستادگی می‌کنند، تروریست خوانده می‌شوند، اما فردی که سال‌ها با القاعده و داعش مرتبط بود و هزاران نفر در جنگ داخلی سوریه قربانی اقدامات گروهش شدند، امروز شریک استراتژیک واشنگتن محسوب می‌شود.

این استاندارد دوگانه هیچ توجیه منطقی ندارد. اگر معیار مبارزه با تروریسم باشد، سابقه الجولانی بسیار سنگین‌تر از بسیاری از کسانی است که آمریکا آن‌ها را تروریست می‌نامد. اگر معیار تغییر رفتار باشد، چرا گروه‌های مقاومت که بارها اعلام کرده‌اند هدفشان دفاع از سرزمین و مردم خود است، هرگز فرصت بازتعریف پیدا نمی‌کنند؟ پاسخ روشن است: منافع. سوریه جدید تحت رهبری جولانی برای آمریکا فرصتی است تا نفوذ ایران و محور مقاومت را در منطقه محدود کند، مسیر عادی‌سازی با اسرائیل را هموار سازد و سرمایه‌گذاران آمریکایی را وارد بازار بازسازی سوریه کند. مبارزه با تروریسم در این معادله صرفاً شعاری تبلیغاتی است.

پیامدهای اقتصادی و سیاسی تصمیم واشنگتن

حذف نام سوریه از فهرست حامیان تروریسم پس از ۴۷ سال، قطعاً موانع اقتصادی بزرگی را برمی‌دارد. سرمایه‌گذاری خارجی، دسترسی به نظام بانکی بین‌المللی و بازسازی زیرساخت‌های ویران‌شده آسان‌تر می‌شود. اما این گشایش اقتصادی به بهای مشروعیت‌بخشی به جریاناتی تمام شده که ریشه در افراط‌گرایی مسلحانه دارند. مردم سوریه که سال‌ها زیر بمباران، محاصره و جنگ داخلی رنج کشیده‌اند، اکنون با دولتی روبه‌رو هستند که رهبرش روزگاری جایزه دلاری روی سرش بود و امروز در کاخ سفید پذیرایی می‌شود.

سیاست آمریکا در خاورمیانه همواره بر پایه دوگانگی بوده است. دیروز صدام حسین متحد بود و فردا دشمن، امروز جولانی تروریست است و فردا شریک. این منطق فرصت‌طلبانه نه تنها اعتبار ادعای مبارزه با تروریسم را نابود کرده، بلکه به بی‌اعتمادی عمیق در میان ملت‌های منطقه دامن زده است. وقتی واشنگتن کسی را که با القاعده بیعت کرده بود، تطهیر می‌کند و همزمان مدافعان فلسطین و لبنان را تروریست می‌خواند، دیگر نمی‌تواند ادعای اصول‌گرایی اخلاقی داشته باشد.

گزارش‌های متعدد نشان می‌دهد که هیئت تحریر الشام حتی پس از اعلام قطع رابطه با القاعده، همچنان عناصری از ایدئولوژی جهادی را حفظ کرده بود. سرکوب مخالفان در ادلب، محدودیت‌های اجتماعی و ادامه فعالیت‌های امنیتی سخت‌گیرانه، نشانه‌هایی از تداوم همان ذهنیت است. با این حال، غرب و به‌ویژه دولت ترامپ تصمیم گرفته چشم بر این واقعیت‌ها ببندد. دلیلش ساده است: جولانی در حال حاضر در معادله قدرت منطقه، مهره‌ای قابل استفاده است.

تروریسم ابزاری در دست منافع آمریکا

در نهایت، آنچه رخ داده نه پیروزی دیپلماسی و نه پیشرفت در مبارزه با تروریسم، بلکه تأیید دوباره این حقیقت تلخ است که در سیاست خارجی آمریکا، تروریست بودن یا نبودن به کارت عضویت در باشگاه متحدان بستگی دارد، نه به اعمال و سابقه‌ها. جولانی دیروز تروریست بود چون با منافع آمریکا در تضاد بود. امروز دیگر تروریست نیست چون در مسیر آن منافع حرکت می‌کند. این منطق را مردم منطقه خوب می‌فهمند و همین درک است که مشروعیت هرگونه ادعای اخلاقی واشنگتن را در افکار عمومی خاورمیانه به خاک می‌سپارد.