قیمت خودرو در شهریور روی لبه گرانی؛ ترخیص وارداتی‌ها می‌تواند بازار را برگرداند؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، بازار خودرو در آغاز شهریور دوباره نشانه‌های افزایش قیمت را نشان می‌دهد، اما این بار فقط نرخ ارز و انتظارات تورمی تعیین‌کننده مسیر بازار نیستند. هم‌زمان با رشد قیمت برخی خودرو‌های داخلی و مونتاژی، وضعیت ترخیص خودرو‌های وارداتی، ابهام در تعرفه‌ها و مشکلات تحویل خودرو‌های داخلی به سه متغیر مهم سمت عرضه تبدیل شده‌اند؛ متغیر‌هایی که می‌توانند مشخص کنند موج بعدی بازار خودرو به سمت گرانی می‌رود یا با افزایش عرضه، بخشی از فشار قیمتی تخلیه می‌شود.

قیمت خودرو امروز؛ بازار دوباره در مسیر افزایش

آخرین قیمت‌های بازار در دوشنبه ۹ شهریور نشان می‌دهد روند صعودی در بخش‌هایی از بازار ادامه دارد. سورن پلاس دوگانه‌سوز با کپسول بزرگ به حدود ۲ میلیارد و ۳۸۰ میلیون تومان رسیده و تارا اتوماتیک توربو با قیمت ۳ میلیارد و ۴۰۵ میلیون تومان معامله می‌شود. پژو ۲۰۷ دنده‌ای پانوراما نیز حدود ۲ میلیارد و ۲۸۴ میلیون تومان قیمت خورده است.

در بازار سایپا نیز اطلس G حدود یک میلیارد و ۵۶۰ میلیون تومان، ساینا S حدود یک میلیارد و ۳۴۳ میلیون تومان و کوییک S حدود یک میلیارد و ۲۸۰ میلیون تومان قیمت دارند. شاهین اتوماتیک پلاس نیز در محدوده ۲ میلیارد و ۹۳۰ میلیون تومان قرار گرفته است.

اما نکته مهم اینجاست که اختلاف قیمت بازار و کارخانه همچنان در بسیاری از مدل‌ها قابل توجه است. برای نمونه، سورن پلاس TU۵P در بازار حدود ۲.۴۷۵ میلیارد تومان قیمت دارد، در حالی که نرخ کارخانه آن حدود ۱.۸۷ میلیارد تومان اعلام شده است. در مورد تارا اتوماتیک توربو نیز فاصله بازار و کارخانه به حدود ۶۶۵ میلیون تومان می‌رسد.

این فاصله فقط یک عدد روی جدول نیست؛ نشانه‌ای از شکاف میان هزینه و سرعت عرضه خودرو با قیمت مورد پذیرش بازار است.

متغیر مهمی که می‌تواند معادله بازار را تغییر دهد

در چنین شرایطی، هر خبری درباره ورود خودرو‌های جدید به بازار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. واردات خودرو در ماه‌های اخیر همچنان درگیر مجموعه‌ای از ضوابط، ثبت سفارش، حقوق ورودی و فرآیند‌های گمرکی بوده است. وزارت صمت نیز برای واردکنندگان خودرو در سال ۱۴۰۵ ضوابط جدیدی تعیین کرده و برای برخی شرکت‌ها مهلت‌هایی جهت ادامه فرآیند واردات در نظر گرفته شده است.

از طرف دیگر، تجربه ماه‌های گذشته نشان داده که تغییر یا اختلاف در مبنای حقوق ورودی می‌تواند مستقیما هزینه تمام‌شده خودرو وارداتی را تغییر دهد. در سال گذشته حتی اختلاف میان مصوبه دولت و حکم قانون بودجه درباره تعرفه واردات خودرو به یک چالش حقوقی و اجرایی تبدیل شد و بر فرآیند ترخیص و هزینه واردات اثر گذاشت؛ بنابراین مسئله فقط این نیست که خودرو وارد می‌شود یا نه. مسئله مهم‌تر این است که با چه تعرفه‌ای، با چه هزینه‌ای و با چه سرعتی وارد بازار می‌شود.

ترخیص بیشتر؛ لزوما به معنای ارزانی فوری نیست

افزایش عرضه خودرو‌های وارداتی در صورت تحقق می‌تواند فشار عرضه در بازار را کاهش دهد، اما نباید انتظار داشت صرف انتشار یک خبر درباره ترخیص، قیمت خودرو‌های داخلی بلافاصله کاهش پیدا کند.

بازار خودرو چند لایه متفاوت دارد. خودرو‌های وارداتی و مونتاژی بیشتر مستقیما از نرخ ارز، هزینه واردات و تعرفه تاثیر می‌پذیرند؛ خودرو‌های داخلی نیز علاوه بر نرخ ارز، تحت تاثیر قیمت کارخانه، تولید، تعهدات معوق و میزان عرضه قرار دارند.

به همین دلیل، اثر ترخیص خودرو‌های وارداتی ابتدا در بخش خودرو‌های وارداتی و رقبای نزدیک آنها ظاهر می‌شود و تنها در صورت افزایش محسوس عرضه می‌تواند به سایر بخش‌های بازار سرایت کند.

مشکل دوم بازار؛ خودرویی که فروخته شده، اما هنوز تحویل نشده است

سمت دیگر معادله، وضعیت تحویل خودرو‌های داخلی است. مشکلات زنجیره تامین و تعهدات انباشته همچنان یکی از عوامل موثر بر عرضه واقعی خودرو هستند. سایپا نیز پیش‌تر اعلام کرده بود که به دلیل تعهدات ایجادشده مازاد بر توان تولید در سال‌های گذشته، بخشی از خودرو‌های معوق باید در برنامه تحویل قرار بگیرند. این شرکت وعده داده بود خودرو‌های معوق شاهین، اطلس و سهند تا پایان شهریور تحویل مشتریان شوند.

از سوی دیگر، سازمان حمایت نیز نسبت به عملکرد شرکت‌های دارای تاخیر هشدار داده و از برخورد با خودروسازانی که تعهدات خود را به‌موقع انجام نمی‌دهند خبر داده است.

اینجاست که بحث جریمه دیرکرد اهمیت پیدا می‌کند. اگر خودرویی با تاخیر تحویل داده شود، مسئله فقط پرداخت یک جریمه به مشتری نیست؛ تاخیر در تحویل به معنای آن است که بخشی از عرضه وعده داده‌شده عملا در زمان مورد انتظار وارد بازار نشده است.

قیمت خودرو از یک شکاف مهم رنج می‌برد

بازار خودرو امروز با یک تناقض جدی مواجه است: از یک طرف قیمت برخی خودرو‌ها با سرعت افزایش پیدا می‌کند و از طرف دیگر، بخش قابل توجهی از ظرفیت عرضه به دلیل تاخیر در تحویل یا پیچیدگی فرآیند واردات به شکل کامل به مصرف‌کننده نمی‌رسد.

این موضوع را می‌توان در فاصله قیمت بازار و کارخانه نیز مشاهده کرد. وقتی یک خودرو با فاصله چندصد میلیون تومانی از نرخ کارخانه در بازار معامله می‌شود، عملا بخشی از ارزش خودرو نه در کارخانه، بلکه در مرحله دسترسی به خودرو شکل می‌گیرد.

به همین دلیل، سیاستی که فقط روی کنترل قیمت تمرکز کند، اما عرضه واقعی را افزایش ندهد، لزوما به ثبات بازار منجر نمی‌شود.

تعرفه واردات؛ متغیر پنهان قیمت خودرو

در سمت واردات نیز تعرفه همچنان یکی از مهم‌ترین متغیر‌های قیمت نهایی است. مقررات سال ۱۴۰۵ مسیر‌های مختلفی برای واردات خودرو تعریف کرده و برای انواع خودرو‌های بنزینی، هیبریدی و برقی ضوابط متفاوتی وجود دارد.

همچنین برای واردات خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج، اصلاحات مربوط به حقوق ورودی در سال ۱۴۰۵ ابلاغ شده و این موضوع نشان می‌دهد هزینه ورود خودرو به کشور همچنان تابع تغییرات مقرراتی است؛ بنابراین هرگونه تغییر در تعرفه یا نحوه محاسبه حقوق ورودی می‌تواند مستقیما روی قیمت تمام‌شده خودرو‌های وارداتی اثر بگذارد؛ موضوعی که در نهایت بر انتظارات بازار و قیمت خودرو‌های رقیب نیز اثر خواهد گذاشت.

خریدار خودرو الان چه برداشتی داشته باشد؟

برای خریدار، مهم‌ترین پیام بازار فعلی این نیست که حتما خودرو گران می‌شود یا حتما قیمت‌ها پایین می‌آید. مسئله این است که بازار در یک نقطه حساس قرار گرفته و نتیجه آن به سمت عرضه وابستگی بیشتری پیدا کرده است.

اگر ترخیص خودرو‌های وارداتی با سرعت بیشتری انجام شود، ثبت سفارش‌ها به عرضه واقعی تبدیل شود و خودرو‌های معوق داخلی نیز طبق وعده تحویل شوند، فشار عرضه می‌تواند بخشی از التهاب بازار را کاهش دهد.

اما اگر واردات دوباره با مانع تعرفه‌ای، ارزی یا گمرکی مواجه شود و هم‌زمان تحویل خودرو‌های داخلی نیز عقب بیفتد، فاصله میان عرضه واقعی و تقاضا می‌تواند دوباره به محرک افزایش قیمت تبدیل شود.

در نتیجه، برای پیش‌بینی قیمت خودرو در روز‌های آینده، فقط نگاه کردن به قیمت دلار کافی نیست؛ باید مسیر خودرو از کارخانه و گمرک تا دست مصرف‌کننده را هم دنبال کرد.

بازار خودرو در شهریور بیش از آنکه منتظر یک جدول قیمت جدید باشد، منتظر پاسخ یک سوال اقتصادی است: خودرو‌های وعده‌داده‌شده چه زمانی واقعا به بازار می‌رسند؟