«ایران پیروز» و بعثت نخبگانی؛ تأملی در معنای دانشگاه مبعوث

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، آیدا زمانی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان (واحد آستارا) در یادداشتی با عنوان «ایران پیروز» و بعثت نخبگانی؛ تأملی در معنای دانشگاه مبعوث، نوشت؛ طرح «روایت ایران پیروز» به‌عنوان گفتمان غالب در آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ را می‌توان فراتر از یک عنوان مناسبتی، به‌مثابه دعوتی برای بازاندیشی در هویت، مأموریت و نقش دانشگاه در جامعه تلقی کرد. اهمیت این تعبیر زمانی آشکارتر می‌شود که در کنار دو مفهوم دیگرِ مطرح‌شده، یعنی «بعثت نخبگانی» و «دانشگاه مبعوث»، خوانده شود. این سه مفهوم در کنار یکدیگر، یک منظومه معنایی می‌سازند که در آن دانشگاه، استاد و دانشجو نه عناصر منفعل یک ساختار آموزشی، بلکه کنشگران آگاه و مسئول در مسیر پیشرفت کشور تلقی می‌شوند.

«ایران پیروز» در این چارچوب، صرفاً توصیف یک وضعیت نیست؛ بلکه نوعی صورت‌بندی از اعتماد به ظرفیت‌های ملی است. چنین روایتی زمانی واجد ارزش دانشگاهی می‌شود که بتواند در فضای علم، آموزش و اندیشه، به احساس توانایی، مسئولیت و خودباوری تبدیل شود. دانشگاه در این معنا باید بتواند این روایت را از سطح هیجان یا بیان عمومی عبور دهد و آن را به درک عقلانی از ظرفیت‌های کشور تبدیل کند.

در این میان، مفهوم «بعثت نخبگانی» جایگاهی محوری دارد. بعثت نخبگانی را می‌توان به معنای بیداری و به‌میدان‌آمدن ظرفیت‌های علمی، فکری و انسانی دانشگاه دانست. مقصود از این بعثت، صرفاً افزایش فعالیت‌های دانشگاهی نیست، بلکه نوعی تحول در نسبت نخبگان با مسئولیت اجتماعی و ملی خویش است.

استاد و دانشجو در چنین رویکردی فقط حامل دانش نیستند؛ آنان باید نسبت خود را با مسائل، نیاز‌ها و آینده جامعه بازتعریف کنند. استاد، افزون بر آموزش و پژوهش، نقش هدایت فکری و ایجاد افق برای نسل جوان را بر عهده دارد و دانشجو نیز صرفاً دریافت‌کننده دانش نیست، بلکه نیرویی بالقوه برای تحول علمی، اجتماعی و فرهنگی جامعه به شمار می‌رود.

از این منظر، تعبیر «پیشران بعثت نخبگانی» درباره استادان و دانشجویان، معنایی دقیق و راهبردی پیدا می‌کند. بعثت نخبگانی بدون مشارکت واقعی اعضای جامعه دانشگاهی امکان تحقق ندارد. دانشگاه زمانی زنده و اثرگذار است که در آن استاد و دانشجو احساس کنند علم، آموزش و اندیشه آنان با سرنوشت جامعه پیوند دارد.

مفهوم «دانشگاه مبعوث» نیز در ادامه همین منطق قابل فهم است. دانشگاه مبعوث، دانشگاهی است که نسبت به مأموریت خود آگاهی پیدا کرده و از حالت انفعال خارج شده است. چنین دانشگاهی صرفاً محل تشکیل کلاس، تولید مقاله یا اعطای مدرک نیست؛ بلکه نهادی است که نسبت به نقش خود در ساخت آینده احساس مسئولیت می‌کند.

ویژگی اصلی دانشگاه مبعوث، «حضور آگاهانه» است. این حضور باید در شیوه اندیشیدن استاد، نوع پرسش‌های پژوهشی، نگاه دانشجو به آینده و جهت‌گیری عمومی دانشگاه بازتاب پیدا کند. دانشگاه مبعوث، دانشگاهی است که علم را از زندگی جامعه جدا نمی‌بیند و میان دانش، مسئولیت و اثرگذاری پیوند برقرار می‌کند.

از این جهت، آغاز سال تحصیلی با روایت «ایران پیروز» می‌تواند واجد یک پیام روشن برای جامعه دانشگاهی باشد: سال تحصیلی جدید فقط آغاز یک دوره آموزشی تازه نیست، بلکه می‌تواند آغاز مرحله‌ای تازه از مسئولیت‌پذیری علمی و نخبگانی باشد.

در این نگاه، پیروزی ایران نه نقطه پایان، بلکه نقطه آغاز یک مسئولیت است. اگر از «ایران پیروز» سخن گفته می‌شود، پرسش دانشگاه این است که استاد، دانشجو و نهاد دانشگاه چگونه می‌توانند این پیروزی را در عرصه علم، اندیشه، آموزش و تربیت نیروی انسانی امتداد دهند.

بعثت نخبگانی دقیقاً در پاسخ به همین پرسش معنا می‌یابد. بعثت یعنی اینکه ظرفیت‌های فکری و علمی دانشگاه از وضعیت بالقوه خارج شوند و به نیرویی مؤثر در مسیر حرکت جامعه تبدیل گردند. در چنین شرایطی، استاد فقط مدرس نیست، دانشجو فقط فراگیر نیست و دانشگاه فقط یک سازمان آموزشی نیست؛ همه این عناصر در یک مأموریت مشترک قرار می‌گیرند.

از این منظر، ارتباط میان سه مفهوم «ایران پیروز»، «بعثت نخبگانی» و «دانشگاه مبعوث» کاملاً معنادار است. «ایران پیروز» افق و روایت را مشخص می‌کند؛ «بعثت نخبگانی» نیروی انسانی و فکری این حرکت را به میدان می‌آورد؛ و «دانشگاه مبعوث» صورت نهادی این تحول را نمایندگی می‌کند.

بنابراین، مهم‌ترین پیام این رویکرد برای آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: دانشگاه باید از جایگاه ناظر به جایگاه کنشگر ارتقا یابد.

کنشگری دانشگاه نیز بیش از هر چیز به استادان و دانشجویان وابسته است. آنان هستند که می‌توانند به «بعثت نخبگانی» معنا ببخشند و دانشگاه را از یک ساختار صرفاً آموزشی به نهادی آگاه، مسئول و اثرگذار تبدیل کنند.

در نهایت، «دانشگاه مبعوث» را می‌توان دانشگاهی دانست که به ظرفیت خویش ایمان دارد، مسئولیت خویش را می‌شناسد و برای ایفای نقش خود در آینده جامعه آماده است. چنین دانشگاهی، روایت «ایران پیروز» را نه صرفاً تکرار می‌کند، بلکه آن را در عرصه علم، تربیت، اندیشه و کنش دانشگاهی استمرار می‌بخشد.

از این رو، آغاز سال تحصیلی با چنین روایتی می‌تواند حامل یک دعوت بنیادین باشد: دعوت استادان و دانشجویان به برخاستن، مسئولیت‌پذیری و تبدیل ظرفیت نخبگانی دانشگاه به نیرویی برای ساخت آینده ایران.