پلتفرم ثبت شناسه ملی برای انجمن‌های ادبی کشور آغاز به‌کار کرد

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، نشست مجازی ابراهیم حیدری؛ مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با معاونان فرهنگی ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها دوشنبه (۲۳ شهریور ۱۴۰۵) برگزار شد.

ابراهیم حیدری درباره هدف برگزاری این نشست گفت: راه‌اندازی پلتفرم و سایت انجمن‌های ادبی یکی از برنامه‌های پیشنهادی اولیه ما در زمان حضور در خانه کتاب و ادبیات ایران بود. در این دوره، بازتعریف برنامه‌های دوره قبل نیز مورد توجه قرار گرفت و امروز با جدیت بیشتری آن را پیگیری می‌کنیم.

وی افزود: انجمن‌های ادبی در کشور و جامعه ادبی ما ریشه و سابقه طولانی دارند. بسیاری از گفت‌و‌گو‌ها و مباحث اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، کتاب‌ها، آثار و نشست‌های نقد و بررسی در قالب همین محافل و انجمن‌های ادبی شکل گرفته‌اند. انجمن‌های ادبی در دوره‌های مختلف فرهنگ و ادبیات ایران با نام‌ها و شکل‌های متفاوت فعالیت داشته‌اند.

حیدری ادامه داد: موضوعی که ما را برای راه‌اندازی و ساماندهی انجمن‌های ادبی مصمم کرده، وجود فعالیت‌های متنوع و گسترده در جای جای ایران است. کشور ما از قومیت‌ها، زبان‌ها، گویش‌ها، مثل‌ها، قصه‌ها و داستان‌های مختلف تشکیل شده و نویسندگان و شاعران پرشماری در مناطق مختلف فعالیت می‌کنند. بخشی از این ظرفیت‌ها هنوز شناخته نشده یا فرصت کافی برای شناخته‌شدن پیدا نکرده‌اند.

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ضرورت شناسایی ظرفیت‌های ادبی، فرهنگی و کتابخوانی در هر استان، گفت: تلاش داریم تا این ظرفیت‌ها را شناسایی و زمینه آموزش و حمایت از آنها را فراهم کنیم. این افراد و مجموعه‌ها می‌توانند در بخش اجرایی و محتوایی برنامه‌ها به ما کمک و ایده‌ها و نظرات خود را به مرکز و ادارات کل منتقل کنند.

وی اضافه کرد: برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری در حوزه ادبیات باید با توجه به ذائقه، مطالبات و شرایط هر استان انجام شود. شرایط فرهنگی، آداب، پیشینه و تاریخ هر منطقه در نوع برنامه‌های مورد نیاز آن تاثیر دارد. انجمن‌های ادبی و اعضای آنها می‌توانند مطالبات و دیدگاه‌های فعالان فرهنگی و ادبی هر منطقه را به برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران منتقل کنند. انتظار ما این است که این ظرفیت با همکاری ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها و با توجه به همه طیف‌ها، سلیقه‌ها، نگرش‌ها و دیدگاه‌های موجود در کشور ساماندهی شود.

مدیر عامل خانه کتاب و ادبیات ایران هدف از شناسه‌دار کردن انجمن‌های ادبی را چنین توضیح داد: ثبت و شناسنامه‌دار کردن انجمن‌ها به منظور حمایت از آنها صورت می‌گیرد و هدف از این کار به هیچ عنوان اعمال کنترل بر این انجمن‌ها نیست. همچنین نباید فرایند ساماندهی انجمن‌های ادبی به مشکلات اداری و ممیزی‌های اداری منجر شود. هر انجمنی که در چهارچوب مقررات جمهوری اسلامی ایران فعالیت کند، باید مورد حمایت قرار گیرد و در موارد لازم نیز هدایت و رصد شود. ممکن است نویسندگان و شاعران بزرگی از دل این انجمن‌ها معرفی شوند و در آینده در ادبیات معاصر کشور اثرگذار باشند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود درباره روند راه‌اندازی سامانه نیز اشاره کرد: این کار پس از چند سال وقفه، با همکاری خانه کتاب و ادبیات ایران و دفتر شعر و ادبیات معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طراحی و برنامه‌ریزی شده است. انتظار ما از ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها این است که در اطلاع‌رسانی فراخوان همکاری کنند تا انجمن‌ها بتوانند در چارچوب شیوه‌نامه‌ای که ابلاغ شده است، ثبت‌نام کنند.

حیدری اضافه کرد: شیوه‌نامه فعلی مبنای کار خواهد بود و در صورت نیاز می‌تواند بازنگری شود. هدف این سامانه شناسایی، حمایت و آموزش و توجه به ظرفیت‌های نو و بالقوه‌ای است که در سراسر کشور وجود دارد. اگر انجمنی در فرایند ثبت درخواست یا بررسی آن اعتراضی داشته باشد، می‌تواند پس از مرحله نخست ثبت‌نام، درخواست خود را به دبیرخانه مرکزی خانه کتاب و ادبیات ایران ارسال کند. این درخواست دوباره بررسی خواهد شد و هماهنگی لازم با ادارات کل استان‌ها انجام می‌شود. ادارات کل استان‌ها و ادارات شهرستان‌ها نمایندگان دولت در حوزه فرهنگ و هنر هستند و انتظار داریم این کار با هماهنگی همکاران استانی و شهرستانی دنبال شود. این مجموعه‌ها می‌توانند در آینده به عنوان بازو‌های اجرایی و برنامه‌ریزی در رونق فرهنگ و ادبیات ایران نقش داشته باشند.

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران همچنین بر حفظ ماهیت مردمی انجمن‌های ادبی تاکید کرد و ادامه داد: انجمن‌ها می‌توانند فعالیت‌های روزمره خود را داشته باشند، جلسات برگزار کنند و در برنامه‌های مشترک با یکدیگر مشارکت کنند. اگر فعالیت خاصی در استان وجود داشته باشد که نیازمند حمایت باشد، خانه کتاب و ادبیات ایران می‌تواند از آن فعالیت حمایت کند. اولویت حمایت با فعالیت‌های مشخص و موثر انجمن‌ها خواهد بود.

وی با اشاره به اینکه راه‌اندازی انجمن‌های ادبی نقطه شروع این مسیر است، گفت: در ادامه کلاس‌ها و دوره‌های آموزشی و همچنین باشگاه‌های ادبی نیز در نظر گرفته شده است. شیوه‌نامه باشگاه‌های ادبی پس از تثبیت شبکه انجمن‌ها و شناسایی نقاط ضعف و مشکلات آن تدوین و اجرا خواهد شد. شناسایی ظرفیت‌های موجود در استان‌ها و شناسه‌دار کردن انجمن‌ها گام نخست است. رایزنی‌هایی برای تقویت هویت انجمن‌های ادبی و ایجاد زمینه‌های قانونی فعالیت آنها انجام شده است و این موضوع در حال پیگیری است. مسئولان فرهنگی باید تلاش کنند با عملکرد مناسب، سخت‌گیری کمتر و حفظ شان و جایگاه هنرمندان، زمینه بهبود ارتباط میان دستگاه‌های دولتی و جامعه فرهنگی را فراهم کنند.

حیدری اضافه کرد: انجمن‌هایی که بخواهند در قالب حقوقی ثبت شوند، بخشی از فرایند آنها به ثبت شرکت‌ها مربوط خواهد بود و مذاکراتی نیز در این زمینه انجام شده است. انجمن‌هایی که صرفا می‌خواهند شناسه داشته باشند و فعالیت خود را در همان قالب ادامه دهند، می‌توانند در سامانه انجمن‌های ادبی ثبت شوند.

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با بیان اینکه در حوزه فرهنگ و هنر، نظارت یکی از مسائل مهم است، گفت: برای نظارت و رصد فعالیت‌ها باید چارچوب اجرایی مشخصی تعریف شود. این چارچوب باید بر اساس قوانین و مقررات باشد و امکان اعمال سلیقه شخصی در آن کاهش پیدا کند. دستگاه فرهنگی در قبال انجمنی که از آن مجوز گرفته یا برای فعالیت مشخصی از آن حمایت دریافت کرده است، مسئولیت دارد.

وی افزود: انجمن‌ها و تشکل‌های مختلفی در کشور فعالیت می‌کنند و مسئولیت هر دستگاه بر اساس وظایف قانونی خود تعریف می‌شود. در حوزه فعالیت‌های عمومی و برنامه‌هایی که نیازمند مجوز هستند، انجمن‌ها باید از مسیر قانونی مربوط اقدام کنند. تلاش می‌کنیم چارچوب فعالیت انجمن‌های ادبی را با قوانین و مقررات شفاف مشخص کنیم تا امکان رصد و حمایت از فعالیت‌ها فراهم شود. فراخوان ثبت انجمن‌ها اعلام شده و هر انجمنی که تمایل داشته باشد می‌تواند در این چارچوب فعالیت کند. ثبت انجمن در این سامانه اجباری نیست. انجمن‌هایی که ثبت شوند، در برنامه‌ها و کارگاه‌های خانه کتاب و ادبیات ایران امکان بیشتری برای دریافت حمایت خواهند داشت. ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها نیز می‌توانند فراخوان را اطلاع‌رسانی کنند و انجمن‌های فعال را در جریان این فرایند قرار دهند.

حیدری در بخش دیگری از سخنان خود درباره اعتبارات مربوط به برش استانی نقشه مهندسی فرهنگی کشور و اعتبارات فصل هشتم چنین توضیح داد: این موضوع یکی از مسائل مهمی است که باید در ادامه پیگیری شود. در شرایط فعلی، مسائل حقوقی و ثبت انجمن‌ها بر امکان انعقاد قرارداد مستقیم تاثیر دارد. با تقویت هویت حقوقی انجمن‌ها و پیگیری موضوع ثبت آنها، امکان استفاده از حمایت‌های دولتی نیز افزایش پیدا خواهد کرد. هدف این است که موضوع انجمن‌های ادبی در بودجه‌های سالانه و برنامه‌های پنج‌ساله آینده نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی با بیان اینکه یکی از چالش‌های حوزه فرهنگ و هنر، تعدد دستگاه‌های سیاست‌گذار و مجری است، گفت: در حوزه‌های مختلف فرهنگی مجموعه‌های متعددی فعالیت می‌کنند و این وضعیت در برخی موارد موجب همپوشانی فعالیت‌ها و هدررفت منابع می‌شود. این موضوع در حوزه کتاب، سینما، موسیقی و سایر حوزه‌های فرهنگی نیز وجود دارد و برای حل آن، تعامل میان دستگاه‌ها ضروری است.

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران درباره ایجاد مشوق برای انجمن‌های فعال اشاره کرد: باید با حمایت، برگزاری دیدار‌های دوره‌ای و حمایت از برنامه‌های انجمن‌ها تلاش کنیم آنها را بیشتر در شبکه فعالیت‌های فرهنگی کشور قرار دهیم. ایجاد زیرساخت‌های لازم در خانه کتاب و ادبیات ایران و ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها پیگیری خواهد شد تا شبکه انجمن‌های ادبی در سراسر کشور شکل بگیرد و به ثبات برسد.

حیدری درباره اعتبار شناسه‌های صادر شده در سال‌های گذشته گفت: شناسه‌های قبلی دو سال اعتبار داشتند و مدت اعتبار آنها به پایان رسیده است. انجمن‌هایی که تمایل دارند هویت و ارتباط خود را با مجموعه خانه کتاب و ادبیات ایران حفظ کنند، باید دوباره برای دریافت شناسه اقدام کنند.

وی سه موضوع هویت، حمایت و نظارت را از محور‌های اصلی مباحث مطرح‌شده در این نشست دانست و ادامه داد: گام نخست، شناسایی و شناسه‌دار کردن انجمن‌های ادبی است. پس از آن باید با انجمن‌ها گفت‌و‌گو و برای کاهش فاصله میان جامعه فرهنگی و مجموعه‌های دولتی تلاش کنیم. خانه کتاب و ادبیات ایران در ادامه می‌تواند برنامه‌های ملی، باشگاه‌های ادبی و برنامه‌های مرتبط با نمایشگاه‌های استانی را با حضور انجمن‌ها دنبال کند. همچنین در برنامه‌های فرهنگی استان‌ها باید ظرفیت نمایندگان انجمن‌های ادبی مورد توجه قرار گیرد.

حیدری گفت: بسیاری از انجمن‌ها به حمایت مالی نیاز ندارند و توجه، احترام و ارتباط مستمر برای آنها اهمیت دارد. دیدار با اعضای انجمن‌ها، دعوت از آنها در برنامه‌ها و توجه به مناسبت‌های مرتبط با فعالیتشان می‌تواند در تقویت این ارتباط مؤثر باشد. با شناسایی انجمن‌های ادبی، ظرفیت‌های ادبی کشور را بهتر می‌شناسیم و می‌توانیم در زمینه آموزش و حمایت از این ظرفیت‌ها برنامه‌ریزی کنیم. این انجمن‌ها می‌توانند در یک شبکه فراگیر به برنامه‌ریزی و تقویت حوزه شعر و ادبیات کشور کمک کنند.

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران همچنین از ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها درخواست کرد تا به اطلاع‌رسانی فراخوان ثبت‌نام انجمن‌های ادبی بپردازند. وی گفت: بررسی درخواست‌ها باید تخصصی و در چارچوب قوانین و شیوه‌نامه انجام شود تا فرایند ثبت انجمن‌ها با سرعت بیشتری پیش برود.

حیدری همچنین درباره تسهیلات در نظر گرفته‌شده برای فعالان حوزه کتاب اشاره کرد: نمایندگان ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها موضوع تسهیلات مربوط به کتابفروشان و ناشران را اطلاع‌رسانی کنند. تسهیلات در نظر گرفته‌شده شرایط مناسبی دارد. سود آن کم است و تنها به یک ضامن نیاز دارد و بازپرداخت آن نیز چهارساله خواهد بوداگر کتابفروش یا ناشری در استان به دلیل شرایط کشور یا مشکلات ناشی از جنگ و مسائل دیگر با مشکل مواجه شده و به تسهیلات نیاز دارد، ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها می‌توانند موضوع را طی نامه اعلام کنند تا امکان بررسی و حمایت فراهم شود.

وی همچنین از وجود ظرفیت تسهیلات برای نویسندگان خبر داد و گفت: برای نویسندگانی که در حوزه فرهنگ و ادبیات نیازمند حمایت هستند نیز ظرفیت تسهیلاتی در خانه کتاب و ادبیات ایران وجود دارد. ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها می‌توانند موارد مورد نیاز را معرفی کنند تا امکان بررسی و حمایت فراهم شود.

غلامرضا طریقی نیز در این نشست با اشاره به اینکه موضوع انجمن‌های ادبی یکی از مطالبات مستمر فعالان فرهنگی در استان‌های مختلف بوده است، گفت: یکی از مسائل و پرسش‌هایی که به صورت مداوم از سوی همکاران استان‌های مختلف مطرح می‌شد، موضوع انجمن‌های ادبی بود. از روز‌های نخست حضور ابراهیم حیدری در خانه کتاب و ادبیات ایران، پیگیری جدی موضوع انجمن‌های ادبی در دستور کار قرار گرفت. در این مدت، همکاران خانه کتاب و ادبیات ایران درگیر حل مسائل زیرساختی، طراحی سامانه و آماده‌سازی شرایط لازم برای راه‌اندازی آن بودند که به امید خدا به سرانجام رسید.

در ادامه این نشست، نمایندگان اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‌ها درباره تامین هزینه‌ها، دسترسی به اعتبارات، لزوم مشخص شدن وضعیت هویتی و حقوقی انجمن‌ها برای بازگشت اعتماد شاعران و پایداری، شفاف‌سازی درباره نحوه نظارت دستگاه‌های حاکمیتی بر فعالیت انجمن‌ها، بررسی وضعیت انجمن‌های باسابقه، نحوه فعالیت انجمن‌هایی که خارج از نظارت ادارات کل فعالیت می‌کنند، ضرورت ایجاد مشوق‌های ویژه برای جذب محافل ادبی، بررسی ضوابط برگزاری دوره‌های آموزشی در انجمن‌ها، توجه به ظرفیت بالای انجمن‌های پرجمعیت و... سوالات و دغدغه‌های خود را مطرح کردند.