آنکارا و معادله عراق

به گزارش خبرنگار بین الملل «خبرگزاری دانشجو» به نقل از الحیات، به نظر می‌رسد که پس از سوریه، که میدان کشاکشی نیابتی میان دو محور غربی-امریکایی، و محور روسی-چینی-ایرانی، یا کشاکشی سنی- شیعی میان دو قطب منطقه‌ای ایران و ترکیه شد، اکنون عراق، نامزد آن است که میدان جنگی نیابتی میان ترکیه و ایران شود.

 

در سوریه، در مرزهایش با ترکیه، کلاه [خود] آتلانتیک، اگر چه با ملاحظاتی، آماده است. ملاحظات را از آن رو پیش نهادیم که دست کم آن چنان که تا کنون ثابت شده است، پیمان آتلانتیک یک حمله نظامی برای دخالت به سود «ارتش آزاد سوریه» را فرماندهی نخواهد کرد.

 

حکومت اردوغان نیز در مقابل می‌داند که کشاکش با تهران بر سر نفوذ منطقه‌ای در این مرحله به سود آن نیست، به ویژه از آن روی که غرب، که در تلاش انجام مذاکره با ایران برای بستن پرونده هسته‌ای آن است، اگر هم بخواهد، نمی‌تواند شاهرگ‌های پشتیبانی تهران از دمشق را قطع کند. استانبول میزبان گفتگوی ایرانی‌ها با کشورهای 1+5 بود، و مایل بود از یک حمله اسرائیلی- امریکایی به تأسیسات هسته‌ای ایران جلوگیری کند، زیرا پیامدها [ی چنین حمله‌ای] بزرگتر از آنند که یک کشور منطقه‌ای بتواند آنها را تحمل کند.

 

وضعیت سپس دیگرگون شد، و بغداد می‌رود میزبان گفتگوهای هسته‌ای شود. و هنگامی که تهران از آغاز درباره پایان کار پرونده‌ای سخن می‌گوید که سال‌ها سر از هرگونه راه حلی می‌پیچید، می‌توان گفت به ایستگاه یک «معامله» نزدیک می‌شود، و این معامله‌ای است که با پرسش‌هایی در رابطه با قیمت‌هایش و کسی که باید آنها را پرداخت کند، همراه بوده است.

 

اگر شاخص‌هایی باشند که بتوان آنها را، پیش از دور مذاکرات هسته‌ای بغداد در اواخر ماه مه آینده، رصد کرد، شاخص‌های زیر به ناگزیر از آن جمله‌اند:

 

- درگیری سیاسی میان نخست وزیر عراق، نوری المالکی، و همتای ترکش، رجب طیب اردوغان، و اعتراضات متقابل میان بغداد و آنکارا پس از آن که اردوغان، مالکی را به داشتن شیوه‌ای طایفه گرایانه متهم کرد، و مالکی نیز از ترکیه‌ای با رویکردهای خصمانه سخن گفت.

 

- هر چه مالکی به ایران نزدیکتر شود، تمایل رئیس منطقه خودمختار کردستان، مسعود بارزانی، به ترکیه، به عنوان راه تنفس منطقه، افزایش می‌یابد، و بیش از پیش تلاش می‌کند به آن اطمینان بخشد، و در عین حال به اشارات خود در زمینه امکان جدایی کردهای عراق در یک دولت جداگانه می‌افزاید، زیرا متقاعد شده است که همزیستی با مالکی، که شیوه او را مکارانه می‌داند، محال است.

 

- نیرویافتن ایران در مرحله انجام مذاکره با غرب به صورت بالاگرفتن مسأله اشغال جزایر سه گانه: تنب بزرگ و تنب کوچک و ابو‌موسی، پس از دیدار محمود احمدی‌نژاد، از جزیره ابوموسی، و اعلام آرایش نیروهای دریایی ایران در جزیره‌ها، و رویارویی چالش‌گرانه با موضع شورای همکاری خلیج فارس بازتاب یافت.

 

- استقبال از مالکی در تهران، چند روز پیش، با فراخوان اتحاد کامل میان عراق و ایران، می‌تواند طرح‌ای «هلال شیعی» را باز زنده کند. این هلال افزون بر دو کشور یادشده، سوریه و لبنان را نیز در بر می‌گیرد. اگر پذیرایی اردوغان از جانشین رئیس جمهور عراق، طارق الهاشمی، که توسط دستگاه‌ای امنیتی بغداد تحت پیگرد است، به حمایت آنکارای سنی از رقبای سنی مالکی اشاره دارد، به نظر می‌رسد که سخنان اخیر بارزانی (خبرگزاری آسوشیتدپرس) دادن آخرین فرصت به حکومت مرکزی بغداد است؛ فرصتی که تا سپتامبر، یعنی هنگام انتخابات منطقه کردستان ادامه می‌یابد؛ تا در این فرصت به راه حل‌های دشوار اختلافات خود با شرکای «ائتلاف دولت قانون» روی آورد.

 

میان نخست وزیر حکومت مرکزی و رئیس منطقه کردستان، که با آنکارا از در آشتی در آمده است، دشواری‌ها و نگرانی‌هایی در کارند: از یک سو، در زمینه قراردادهای نفتی مشکلات بزرگی میان این دو وجود دارد، و از سوی دیگر، نگرانی بارزانی از لحظه‌ای است که معادلات منطقه‌ای به سود تهران تغییر کنند.

 

سوریه هم میدان کشاکشی بین المللی است، [و جامعه بین الملل در این میدان] قربانی می‌دهد. و درست همین امر است که ترک‌ها و کردهای عراق را نگران می‌کند، و دیگر راهی برای آنکارا نمی‌ماند بجز رویارویی نیابتی با نفوذ ایران در میدانی که گستره آن فاصله میان دجله و فرات است.