ترکیه و اهمیت استراتژیک آن برای ایران

گروه بین الملل «خبرگزاری دانشجو»، اردوان محمدی: رابطه ایران و ترکیه فراتر از رابطه بین دو کشور است، چرا که دو کشور دارای روابط دیرینة تاریخی و در هم آمیختگی فرهنگی هستند. علاوه بر مسلمان بودن دو کشور، بعد از دوره طولانی حاکمیت لائیک ها در ترکیه در طول یک دهه اخیر اسلام گرایان حکومت را در دست داشته اند (صرف نظر از تفاوت در نوع برداشت دو کشور از اسلام) و این می تواند زمینه های همسویی و همکاری در سیاست خارجی و منطقه ای دو کشور را فراهم آورد.

با وجود رقابت دو کشور برای ارائه الگو در جریان تحولات کشورهای منطقه، روابط تهران و آنکارا به خصوص در طول دو سال اخیر به دور از چالش جدی بوده و روندی صعودی داشته تا اینکه هم زمان با وقوع درگیری و اغتشاشات در سوریه، مناسبات دو کشور دچار چالش جدی شد؛ چرا که با توجه به اهمیت سوریه برای ایران به عنوان تنها هم پیمان استراتژیک آن در منطقه، ایران از همان ابتدای آغاز درگیری در سوریه به حمایت آشکار از دولت بشار اسد پرداخت و در مقابل ترکیه، با هدف استقرار نظام سنی مذهب و هم جهت با خود در سوریه پس از ملاحظات اولیه، برای ساقط کردن حکومت بشار اسد وارد عمل شد. این موضع گیری دوگانه تهران و آنکارا در خصوص بحران سوریه، دو کشور را در تقابل با یکدیگر قرار داد و از اعتماد دولتمردان آنها نسبت به هم کاسته شد.

اگرچه سوریه بر خلاف سایر کشورهای عربی منطقه در طول بیش از سه دهه روابط و مناسبات حسنه ای با ایران داشته اما با قدری واقع بینی می توان ادعا کرد که موقعیت و جایگاه ترکیه در منطقه نسبت به سوریه برای ایران کم تر نیست. دلایل موید این ادعا عبارتند از:

1-با توجه به موقعیت جغرافیایی و ژئوپلتیکی ترکیه که آن را در بین قاره اروپا و آسیا قرار داده است و همچنین وجهه بین المللی ترکیه نسبت به سایر کشورهای منطقه، این کشور می تواند به عنوان واسط و میانجی ایران و غرب عمل کند و اختلافات ایران با اتحادیة اروپا و بخصوص آمریکا را در مسائل مهمی چون مسئلة هسته ای تعدیل نماید. به طوری که میزبانی ترکیه برای مذاکرات هسته ای ایران باگروه 1+5 نشان از اهمیت نقش میانجی گری ترکیه دارد.

2- همکاری ایران با ترکیه به عنوان میراث دار امپراتوری عثمانی در منطقه،  می تواند به بهبود چالش ها و اختلافات منطقه کمک کند و به خصوص با توجه به تحولات اخیر در کشورهای عربی، این تحولات را در جهت منافع و مصالح منطقه پیش ببرد و همپچین بدون نیاز به حضور قدرت های فرامنطقه ای بانی ثبات و آرامش در منطقه باشند، چرا که ایجاد دستاویز برای حضور کشورهای بیگانه در منطقه، عواقب و پیامد های منفی برای همه کشورها به خصوص برای ایران که بیشترین چالش را با قدرت های بین المللی دارد در پی خواهد داشت.

3-باتوجه به هم جواری ترکیه با ایران، این کشور یکی از بزرگترین طرف های تجاری ایران در منطقه می باشد و مبادلات اقتصادی و بازرگاتی دو کشور در سطح بالایی قرار دارد؛ بطوریکه تا قبل از اعمال فشار غرب بر کشورهای جهان در خصوص کاهش روابط با ایران، ترکیه یکی از طرف های اصلی وارد کننده نفت ایران بود؛ همچنین باید اشاره کرد که سازمان اقتصادی اکو می تواند ظرفیت مناسبی برای افزایش همکاری دوجانبة طرفین در عرصه اقتصادی و تجاری باشد.

4-با توجه به اختلافات موجود شیخ نشین های حاشیة خلیج فارس با ایران در طی چند دهة اخیر که با تحریکات کشورهای غربی و آمریکا، ایران را تهدیدی علیه خود می دانند، بهبود و سطح بالای روابط ایران با ترکیه به عنوان دو کشوری که دارای اشتراکات قومی، فرهنگی و تاریخی می باشند، می تواند به عنوان ابزاری در جهت کم رنگ کردن جهت گیری کشورهای عربی در قبال ایران عمل کند و مانع منزوی شدن ایران در منطقه باشد.

با توجه به موارد مطرح شده می توان به این نتیجه رسید که اهمیت استراتژیک ترکیه در منطقه برای ایران، اگر در مقایسه با سوریه بیشتر نباشد کمتر هم نخواهد بود.