بیچرانلو : رسانه ها باید به نظرات قرآنی برای برقراری ارتباط مراجعه کنند

به گزارش خبرنگار علمی «خبرگزاری دانشجو»، عبدالله بیچرانلو در نشستی که عصر امروز در بخش تحول علوم انسانی بیستمین نمایشگاه بین المللی قرآن کریم برگزار شد به موضوع «زبان رسانه در قرآن» پرداخت.

عبدالله بیچرانلو در ابتدا به موضوع عدالت قرانی اشاره و بیان کرد: زبان، از بارزترین ویژگی های خاص انسان بوده  و می توان از آن به عنوان هسته اصلي همه وجوه ارتباط بشري و از ضرورت های زندگی اجتماعی یاد کرد، لذا رسانه های جمعي از ابزار زبان براي برقراري ارتباط با مخاطبان بهره مي گيرند اما زبان رسانه ساختگی(مصنوع) است.

عضو گروه سينما و تلويزيون پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات افزود: در ابنجا مسئله ای که پیش می آید این است که رسانه ها در پرداختن به پدیده ها و واقعیات، اقدام به «بازنمایی» کرده و با گزینش گری، آزادانه از زبان برای توصیف پدیده ها و واقعیات، به گونه مورد نظر خود استفاده می کنند؛ به همین دلیل امروزه رسانه های جمعی بویژه تلویزیون، به ابزار بسیار موثر در استفاده تبعیض آمیز و سلطه جویانه از زبان تبدیل شده است.

وی در ادامه گفت: عدالت در به‌ کارگیری زبان، مستلزم بذل توجه عمیق به مضامین تبعیض آمیز رایج در زبان  و تلاش برای رفع آنهاست و در این راه آموزه های قرآن کریم مهم ترین و متقن ترین منبع در رسیدن به این هدف است.

بیچرانلو در بخش دیگر سخنان خود به انواع ارتباطات رسانه ای اشاره و تصریح کرد: ارتباطات اقناع محور، تلاش در جهت متقاعد کردن مخاطب است و در مقابل، اغواء تلاش برای واداشتن دیگران به انجام  دادن کارها است به گونه ای که گویی بر اساس تمایل خود انجام داده اند، در حالی که در واقع، بر اساس تحریک عوامل بیرونی دست به اقدام زده اند.

عضو گروه سينما و تلويزيون پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به بررسی نظریه هنجار های رسانه ای پرداخت و افزود: بر اساس نظریه های هنجاری، رسانه ها باید الزاماتی را هم در قبال جامعه خود و هم در قبال رأس جامعه یعنی ساختار قدرت و نیز در قبال مخاطبان خود رعایت کنند به همین دلیل این دسته از نظریات به مسائل مربوط به مقررات و کنترل رسانه ها، پیگیری اهداف جامعه، فواید مورد انتظار جامعه از رسانه ها و ... می پردازند.

وی یادآور شد: قرآن به گفتار نیکو و زیبا (حسن)، گفتار معروف (متناسب با شعور متعارف)، سخن گفتن سالم و اطمینان‌بخش، گفتار شدید (محکم و مستدل)، گفتار طیب (پاک) و برای برقراری ارتباط با انسان ها اشاره می کند.

بیچرانلو گفت: قرآن در مقابل انسان ها را از به کارگیری گفتار زخرف (آراسته ظاهرفریب)، سخن گفتن بی عمل (قیل و قال و هیاهو)، گفتار هزل (سست و بی پایه)، سخن سلطه جویانه (متفرعنانه و متکبرانه)، گفتار معاندانه و لجاجت آمیز (مجادله ناپسند) نهی می کند.

عضو گروه سينما و تلويزيون پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در بخش دیگری از سخنان خود به ضعف های صدا و سیما اشاره و خاطرنشان کرد: در فضای رسانه ای موجود کشور، گاه در رادیو و تلویزیون، شاهد اهانت به اشخاص، گروه ها یا حتی فرهنگ های قومیتی خاص هستیم و در بسیاری موارد، عبارات، در نهایت منجر به ایجاد ذهنیت های آشفته در مخاطبان می‌شود، از طرف دیگر این عمل، باعث ایجاد شکاف سیاسی و اجتماعی و بی اعتمادی گسترده ای در میان مخاطبان شده است، از این رو، رعایت هنجار بکارگیری زبان مبتنی بر استدلال و به دور از اهانت و دشنام در سیما می‌تواند در این زمینه راهگشا باشد.

وی اضافه کرد: در بسیاری از برنامه های اجتماعی و مناسبتی، مطالبی نامتناسب با خرد و شعور متعارف جامعه طرح می شود و گاهی زبانی متلونانه و چاپلوسانه بکار می رود که نیاز به تجدید نظر اساسی در این برنامه ها ضروری به نظر می رسد.

بیچرانلو در رابطه با ضعف های صدا و سیما در برقراری ارتباط با مخاطبان اذعان داشت: در برخی برنامه های تلویزیون، مانند برخی مسابقات استودیویی تلویزیونی یا برنامه های زنده که اغلب دو مجری آنها را اجرا می کنند، شاهد استفاده از ادبیات هزل، لغو و بیهوده هستیم، این گونه برنامه ها به دلیل اینکه متن و نوشتاری قوی ندارند، عنان اجرای برنامه در آنها به دست مجریان یا گویندگانی می افتد که از دانش کافی برای ارتباط آگاهانه و مطلوب با مخاطبان تلویزیون برخوردار نیستند.

این استاد دانشگاه پیشنهادهایی چون، ارتقای سهم و جایگاه زنان در برنامه‌های تلویزیونی، توجه بیشتر به روستاها و شهرهای کوچک و به رسمیت شناختن اقوام گوناگون را مطرح کرد و افزود: صدا و سیما برای ارتقای سطح کیفی خود باید نکاتی از این قبیل را در ساخت برنامه های خود به کار ببندد.

بیچرانلو در پایان یادآور شد: رویکرد قرآن در ارتباط کلامی یک رویکرد جامع است که هم به ارتباط با مسلمان و هم اهل کتاب اشاره می نماید لذا باتوجه به اینکه محتوای رسانه ها ابعاد گوناگونی دارد، بررسی ابعاد غیرکلامی محتوای رسانه از نگاه قرآن و بررسی گفت و گوی مطلوب و مبتنی بر عدالت از نظر قرآن ضروری است.