تبليغات ديني- راهكارها و چالش ها

محمد رضا محقق:

تبليغات ديني به عنوان مهمترين و اساسي ترين برنامه تبليغي در يك جامعه ديني به دقت و حساسيت بايد از منظر جامعه شناسي و انسان شناسي از استانداردهاي اين حوزه برخوردار باشد.

با نگاهي به عملكرد و رهيافت‌هاي مدنظر قرار گرفته از سوي نهادها و موسسات دولتي و غيردولتي كه در طول دهه‌هاي گذشته مسئوليت تبليغات ديني را در كشور به عهده داشتند، به اين نتيجه مي رسيم كه اين نهادها مجموعه عملكرد خود را در چند حوزه خلاصه مي كنند كه برآيند كلي و هميشگي اين فرآيند در چند خصوصيت و نتيجه مشترك بوده است؛ از آن جمله ادامه سيطره كليشه‌ها در فكر و عمل و بازخورد نوعي سطحي نگري و به عبارت ديگر سمبل كاري در رهيافته هاي تبليغاتي اين نهادهاست.

واقعيت آن است كه به دور از درگيري هاي تئوريك و چالش‌هاي نظري و فلسفي اين بحث با نگاهي به سطح شهر و بررسي كلي نوع تبليغات ديني به اين نتيجه مي رسيم كه گروه‌هايي كه متولي امر تبليغات ديني هستند صرفاً به تكرار مكررات در حوزه نرم افزار و حتي سخت افزار و كار خود مشغول بوده اند.

از نوع برنامه سازي‌هاي تلويزيوني در فراگيرترين رسانه تبليغي كشور يعني صدا و سيما گرفته تا پلاكاردها و بيلبوردهاي سطح شهر و از حجم قابل توجه كتاب هاي منتشر شده در اين حوزه گرفته تا انواع و اقسام مجلات و مطبوعات و نيز سايت هاي اينترنتي همگي به نوعي در چنبره شكلي از سطح زدگي و تداعي روش و منش خاص كه جلوه تام و تمام تكرار ظواهر و مناسبات تبليغ دوران گذشته است به چشم مي خورد.

واقعيت آن است كه تبليغات پيش از آنكه به پسوند اسلامي يا هر عبارت ديگري متصل شود از نوعي استاندارد روان شناسي و خواص و ويژگي ها پيروي مي كند كه بسيار ظريف و بشدت نيازمند دقت و تدبير است.

نمي توان بدون در نظر گرفتن ويژگي هاي بشر امروز و خاصيت هاي زندگي مدرن و تبعات و التزام زندگي شهري نوعي از تبليغات را صرفاً در محدوده خواست ها و علايق نهادهاي رسمي تعريف كرد و منتظر بازخوردها و نتايج قابل توجه و قابل قبول و فراگير آن بود.

نهادهاي تبليغي ما تا چه حد و به چه اندازه زير ذره بين بررسي هاي كارشناسي و علمي آن هم در دو ساحت ذيل هستند:
1- نرم افزار و ماده خام ديني به مثابه خوراك فكري اين تبليغات
2- سخت افزار تبليغاتي اين عنوان

در مورد اول بحث اصلي و جدي تسلط و بازگشت به اصالت هاي ديني است و در مورد دوم نكته اصلي و مهم شناخت ماهيت و ذات تبليغات در قالب ها و عرصه هاي مختلف آن است.

نگره مولف به اين دو نكته مشخص كننده مجموعه راهكارها و رهيافت‌ها، الزامات و نتايجي است كه از آن حاصل مي شود.

بحثي بسيار جدي، كارشناسانه و آسيب شناسانه كه حوزه تبليغات ديني ما در طول دهه هاي گذشته و امروز بشدت به آن نيازمنده بوده و هست اين بحث را در سلسله مطالبي طي روزهاي آينده دنبال خواهيم كرد و به نقد و بررسي آموزه تبليغات ديني در كشور و آسيب شناسي آن خواهيم پرداخت./انتهاي پيام/