لعنت به جاده‌ها، اگه معناشون جدائيه!

محمدرضا محقق:

«مسافران» در كارنامه بيضايي سرآمد و در قله است. اوج بازنمايي سبك شبه اكسپرسيونيستي اين نويسنده بزرگ و تواناي تئاتر و فرهيخته عرصه قلم در حوزه ادبيات نمايشي.

«مسافران» اثري است ملهم از يك روايت دلنشين، يك سبك فرماليستي تو در تو و يك نمايش ملودرام و آهنگين و پر از ضربآهنگ‌هاي به جا و كاركشته در راستاي روايت منتظم و متراكمش، منتظم به لحاظ دقت سينمايي و متراكم به دليل متريال بالاي شخصيت‌ها و نمايه‌ها.

فيلم پر از تيپ و شخصيت است و اين همه در نقوشي اصلي و فرعي، همگي در خدمت يك كل واحد است و آن روايتي است سبك مدارانه از پردازشي تصويري و بياني در ساحت نمايش سينمايي منحصر به فرد بيضايي.

«مسافران» اثري است مشحون از زندگي و اميد، داستان سفري كه به مرگ مسافرانش مي انجامد، سفري براي شركت در يك جشن عروسي و كساني كه در مقصد در حال تدارك محفل شادند و به ويژه مادر بزرگي كه چشم انتظار دختر و نوه‌ها و داماد خود است و با قلبي سرشار از شور و انتظار و با اميدي گرم و منحصر به فرد با آغوشي باز آماده پذيرايي از مسافران در راه است. با رسيدن خبر مرگ مسافران همه چيز به هم مي ريزد مگر طمانينه و اميد و انتظار مادر كه همچنان قرص و محكم پا برجاست.

«مسافران» به لحاظ مفهومي و از جهت ماهيت محتوايي، اثر بي نظيري است؛ آنچنان پراميد و گرم و تكان دهنده كه انسان را ياد نسل رو به انقراض انسان‌هاي بزرگ و محتشم و دريايي مي اندازد، نسلي كه كم كمك دارد از دست مي رود و در اين دوران آخر، رو به فراموشي و دريغ و رفتن است.

«مسافران» تلفيق زيبا و خاطره انگيز و بكر و خلاقه و خاصي از تصوير و منويات مفهومي و روايت و داستان خود دارد، تلفيقي عميقاً دلپذير و سرشار از حقيقت و آشنايي و اصالت و سنت‌هاي مظلوم و معصوم سال‌هاي دور.

«مسافران» با بازي خاطره انگيز و تكرار ناشدني مرحومه جميل شيخي و ديگر شخصيت‌هاي اصلي و فرعي‌اش در كارنامه سينماي ايران، به شكلي رقابت ناپذير ماندگار شد.

و جمله فوق العاده جميله شيخي در نقش مادر بزرگ پيرو منتظر كه با حماسه‌اي مستحكم با خبر مرگ عزيزان و پريشاني اطرافيان روبرو مي شود و در بياني به ياد ماندني مي گويد: لعنت به جاده‌ها، اگه معني شون جدائيه......»!/انتهاي پيام/