نشست بریکس؛ سندی بر صلح‌خواهی ایران در برابر فشارهای یکجانبه

 به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو، نشست دو روزه وزیران خارجه کشور‌های عضو بریکس روز جمعه (۲۵ اردیبهشت) در دهلی نو به کار خود پایان داد. این نشست که نخستین گردهمایی مهم دیپلماتیک بریکس از زمان گسترش این نهاد و همزمان با تشدید بحران خاورمیانه برگزار می‌شد، با صدور «بیانیه ریاست» به جای بیانیه مشترک پایان یافت که نشان‌دهنده تفاوت دیدگاه‌ها درباره تحولات منطقه غرب آسیا است.

دیپلماسی فعال ایران در دهلی نو

«سید عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه ایران، در حاشیه این نشست دیدار‌های دوجانبه متعددی با همتایان خود از جمله «سرگئی لاوروف»، وزیر خارجه روسیه، «اس. جایشانکار»، همتای هندی، و وزیر خارجه مالزی انجام داد.

در دیدار با مقامات روسی، دو طرف درباره همکاری‌های سیاسی، انرژی، حمل‌ونقل و تحولات منطقه‌ای پس از آتش‌بس گفت‌و‌گو کردند. طرفین بر نقش «سازنده و بالقوه» بریکس در کاهش اختلافات منطقه‌ای و حمایت از سازوکار‌های امنیت جمعی در منطقه خلیج فارس تأکید کردند.

عراقچی در دیدار با همتای هندی خود، آخرین تحولات مربوط به جنگ و پیامد‌های آن را تشریح کرد. «نارندرا مودی»، نخست‌وزیر هند، نیز در دیدار با وزیر خارجه ایران بر ضرورت حفظ ثبات و امنیت منطقه‌ای تأکید و آمادگی دهلی نو را برای کمک به حمایت از امنیت در این منطقه اعلام کرد. وضعیت تنگه هرمز و امنیت دریانوردی از دیگر محور‌های مهم این دیدار‌ها بود.

اختلاف در بریکس؛ واقعیت یا مانع؟

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، یکی از کشور‌های عضو (که به امارات اشاره دارد) با بخش‌هایی از بیانیه پیشنهادی مخالفت کرده و مانع از صدور بیانیه مشترک شده است. این در حالی است که عراقچی در کنفرانس خبری پایانی نشست تأکید کرد: ما با آن کشور خاص مشکلی نداریم. آنها هدف ما در جنگ جاری نبوده‌اند. ما فقط پایگاه‌ها و تأسیسات نظامی آمریکا را که متأسفانه در خاک آنها قرار دارد، هدف قرار داده‌ایم.

وزیر خارجه ایران ابراز امیدواری کرد که تا زمان نشست سران بریکس در پایان سال جاری، «درک خوبی حاصل شود که ایران یک همسایه است و ما باید با یکدیگر زندگی کنیم. ما قرن‌ها با هم زندگی کرده‌ایم و باید قرن‌ها نیز با هم زندگی کنیم».

دستاورد‌های نشست و مواضع مشترک

با وجود اختلاف نظرها، بیانیه ریاست منتشر شده توسط هند به عنوان رئیس دوره‌ای بریکس، حاوی نکات مهم و مورد توافق اعضا است:

حمایت از فلسطین: وزیران خارجه بریکس بر لزوم تشکیل کشور مستقل فلسطین بر اساس مرز‌های ۱۹۶۷ با قدس شرقی به عنوان پایتخت تأکید کردند. آنها همچنین نوار غزه را «بخش جدایی‌ناپذیر از سرزمین‌های اشغالی فلسطین» خواندند و بر ضرورت وحدت نوار غزه و کرانه باختری تحت حاکمیت تشکیلات خودگردان فلسطین تأکید کردند.

آزادی دریانوردی: بیانیه ریاست بر اهمیت احترام به قوانین بین‌المللی، تضمین جریان امن و بدون مانع تجارت دریایی از طریق آبراه‌های بین‌المللی و حفاظت از زیرساخت‌های غیرنظامی تأکید کرد.

نقش جنبش‌های جنوب جهانی: کشور‌های عضو بر تقویت نقش «جنوب جهانی» به عنوان محرک تغییرات مثبت و اتحاد کشور‌های در حال توسعه برای مقابله با چالش‌های جهانی تأکید کردند.

تحلیل و جمع‌بندی

نشست دهلی نو نشان داد که اختلاف نظر میان اعضای بریکس -به ویژه در قبال بحران‌های ژئوپلیتیک- واقعیتی انکارناپذیر است. با این حال، مهم‌ترین دستاورد این نشست برای جمهوری اسلامی ایران، جلوگیری از صدور بیانیه‌ای علیه تهران و تثبیت دیپلماسی فعال ایران در بالاترین سطوح بین‌المللی بود.

علیرغم فشار‌های یک جانبه برخی اعضا، ایران توانست:

مواضع خود را به صورت مستقیم و شفاف در جمع ۱۰ کشور بزرگ جهان مطرح کند.

به عنوان یک بازیگر تأثیرگذار در منطقه و جهان باقی بماند.

بر اصول حقوقی و بین‌المللی مورد تأکید بریکس (مانند آزادی دریانوردی و تمامیت ارضی) که به نفع تهران نیز هستند، صحه بگذارد.

همچنین استقبال سایر اعضا از نقش «سازنده» بریکس در کاهش اختلافات منطقه‌ای، نشان‌دهنده فرصتی برای تبدیل این نهاد به بستری برای گفت‌و‌گو و دیپلماسی پیشگیرانه با محوریت جمهوری اسلامی ایران در آینده است.