بحران سوخت در تاجیکستان؛ دوشنبه در جستجوی نفت با کمک چین

 به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو، «دلیر جمعه» وزیر انرژی تاجیکستان اعلام کرد که ذخایر سوخت این کشور تنها برای دو ماه آینده کافی است. این وضعیت بحرانی، ناشی از وابستگی شدید دوشنبه به فرآورده‌های نفتی روسیه است؛ فرآورده‌هایی که خود در داخل روسیه به دلیل حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های نفت این کشور، با کاهش عرضه مواجه شده‌اند.

تاجیکستان که در گوشه جنوب شرقی آسیای مرکزی واقع شده و از سه طرف با کوه‌های مرتفع احاطه شده است، گزینه‌های بسیار محدودی برای جایگزینی منابع وارداتی از روسیه دارد. از همین رو، مقامات تاجیک بار دیگر در تلاشند تا منابع هیدروکربنی داخلی خود را فعال کنند.

تلاش دوشنبه برای استخراج نفت در خانه

برآورد‌ها نشان می‌دهند که بین ۷۰ تا ۸۰ درصد از فرآورده‌های نفتی وارداتی تاجیکستان توسط روسیه تامین می‌شود. در همین حال، «حبیب‌الله نظرزاده» رئیس هوانوردی کشوری تاجیکستان اعلام کرد که این کشور با کمبود شدید سوخت هواپیما مواجه است و گفت‌و‌گو‌ها با ترکمنستان را برای جبران این کمبود آغاز کرده است.

این بحران در حالی رخ می‌دهد که روسیه صادرات کروزین (سوخت هوایی) خود را از اول ژوئن تا ۳۰ نوامبر ممنوع کرده است.

اگرچه تاجیکستان از پتانسیل بالای برق‌آبی و منابع زغال‌سنگ برخوردار است، اما هیچ‌یک از این موارد به حل بحران پمپ‌بنزین‌ها کمک نمی‌کنند؛ زیرا بخش عمده‌ای از حمل‌ونقل مسافر و کالا در این کشور کوهستانی از طریق شبکه جاده‌ای انجام می‌شود.

بنابراین، دوشنبه بار دیگر به توسعه میادین هیدروکربنی داخلی خود چشم دوخته و این بار، تمام امید خود را به شرکت ملی نفت چین (CNPC) بسته است.

«الهام‌جان آی محمدزاده» رئیس اداره زمین‌شناسی دولت تاجیکستان اعلام کرد که شرکت چینی CNPC هم‌اکنون در حال انجام عملیات اکتشافی در چندین میدان هیدروکربنی بالقوه در تاجیکستان است.

وی با اشاره به اینکه این شرکت احتمالاً تا پایان سال جاری گزارش پیشرفت لرزه‌نگاری خود را ارائه خواهد داد، از «فرورفتگی تاجیک» در جنوب غربی و «حوضه فرغانه» در شمال غربی به عنوان دو منطقه بسیار نویدبخش نام برد.

با این حال، وی خاطرنشان کرد که کار در شمال تاجیکستان ممکن است نیازمند حفاری تا عمق حیرت‌انگیز ۷ هزار متری باشد.

تاریخچه پرفراز و نشیب جستجوی نفت و گاز

مطالعات گذشته در تاجیکستان نشان می‌دهد که جنوب غربی این کشور منطقی‌ترین مکان برای جستجوی هیدروکربن‌هاست؛ چرا که این منطقه در مجاورت میادین فعال ازبکستان و افغانستان و در نزدیکی ذخایر عظیم گازی ترکمنستان قرار دارد.

در سال ۲۰۰۸، شرکت کانادایی «تتیس» اکتشاف در منطقه «باختر» در ۱۰۰ کیلومتری جنوب دوشنبه را آغاز کرد و ذخایر نفت و گاز قابل‌توجهی یافت. در سال ۲۰۱۲، این شرکت منابع این منطقه را حدود ۸.۵ میلیارد بشکه نفت و بیش از ۳.۲ تریلیون مترمکعب گاز تخمین زد.

برای کشور کوچکی مانند تاجیکستان، این ارقام بسیار بزرگ و حیاتی بودند، هرچند که تجاری بودن آنها هنوز به اثبات نرسیده بود و استخراج آنها به دلیل نیاز به حفاری در عمق بیش از ۳۵۰۰ متری، هزینه‌های بسیار سنگینی داشت.

در سال ۲۰۱۳، شرکت «گازپروم اینترنشنال» روسیه چاهی به عمق ۶۴۵۰ متر در میدان «ساری‌قمیش» حفر کرد، اما در نهایت پروژه را به دلیل عدم توجیه اقتصادی رها کرد. ذخایر این میدان ۱۸ میلیارد مترمکعب گاز تخمین زده می‌شد که برای گازپروم ناچیز، اما برای تاجیکستان با مصرف سالانه پایین، معادل تامین سوخت ۲۵ تا ۳۰ سال کشور بود.

در ادامه، شرکت‌های «توتال» فرانسه و CNPC چین به عنوان شریک وارد پروژه باختر شدند. تتیس کانادایی در سال ۲۰۱۵ از عهده تعهدات مالی خود برنیامد و با شکایت شرکا مواجه شد. در نهایت، در سال ۲۰۲۴ توتال نیز سهام خود را به طرف چینی فروخت و پروژه را ترک کرد.

اکنون شرکت ملی نفت چین (CNPC) به تنهایی مرحله جدیدی از بررسی‌ها و حفاری چاه‌های اکتشافی را در باختر آغاز کرده است. این در حالی است که گازپروم روسیه از سال ۲۰۱۸ فعالیت خود را در تاجیکستان به حالت تعلیق درآورده و تلاش‌های دوشنبه برای بازگرداندن روس‌ها بی‌نتیجه مانده است.

چین تنها بازیگر میدان انرژی تاجیکستان

بحران کنونی تامین سوخت از روسیه، محرک مهمی برای دوشنبه است تا به هر نحو ممکن میادین داخلی خود را فعال کند.

آی‌محمدزاده تایید کرد که اکنون تمام عملیات‌های بزرگ نفت و گاز در تاجیکستان به شرکت چینی CNPC گره خورده است.

مسئله اصلی این است که آیا توسعه این میادین که اکثراً در اعماق بالای ۵ هزار متر قرار دارند، توجیه اقتصادی دارد یا خیر.

دوشنبه امیدوار است اکتشافات بیشتر منجر به یافتن منابع نزدیک‌تر به سطح زمین شود. چین منابع مالی کافی برای حفاری‌های عمیق را دارد، اما این موضوع بیش از آنکه اقتصادی باشد، جنبه سیاسی و افزایش نفوذ پکن در تاجیکستان را دارد.

تاجیکستان برای چین یک همسایه کلیدی در کلان‌پروژه «کمربند-راه» و یک سپر امنیتی در مرز افغانستان به شمار می‌رود. موفقیت چین در تولید نفت و گاز در تاجیکستان، قطعاً به قیمت کاهش وابستگی دوشنبه به روسیه تمام خواهد شد و دوشنبه را برای همیشه از کابوس داشتن «تنها دو ماه ذخیره سوخت» نجات خواهد داد.