نظر علامه طباطبایی (ره) و مرحوم آیت‌الله قاضی درباره نهم ربیع؛ تبرّی آری، رفتار‌های ناشایست هرگز

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، نهم ربیع‌الاول در میان برخی محافل شیعی با عنوان روز شادی و سرور شناخته شده و در طول تاریخ، برداشت‌های متفاوتی درباره شأن این روز و چگونگی بزرگداشت آن شکل گرفته است. با این حال، در میان عالمان و بزرگان شیعه نیز درباره مستندات تاریخی این مناسبت و شیوه مواجهه با آن، دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد.

یکی از منابع قابل توجه در این زمینه، تقریرات مرحوم شیخ علی‌آقای پهلوانی (سعادت‌پرور) از جلسات خصوصی علامه طباطبایی (ره) است. در جلسه ۱۹۵ این تقریرات که در چهارشنبه ۹ ربیع‌الاول سال ۱۳۹۶ هجری قمری برگزار شده، شاگرد از علامه درباره دیدگاه مرحوم آیت‌الله سیدعلی‌آقا قاضی (ره) نسبت به نهم ربیع پرسش می‌کند.

«چیزی از این امور که اشخاص به عنوان تبرّی انجام می‌دهند، خیر»

در این جلسه، در پاسخ به پرسش درباره نظر مرحوم قاضی (ره)، علامه طباطبایی (ره) می‌گوید در مدتی که در خدمت ایشان بوده، چیزی از رفتار‌هایی که برخی افراد به عنوان «تبرّی» انجام می‌دهند، مشاهده نکرده است.

علامه در ادامه تصریح می‌کند: «چیزی از این امور که اشخاص به عنوان تبرّی (مانند ناسزاگویی و اعمال ناشایست) انجام می‌دهند، خیر.» وی همچنین درباره تاریخ وفات فردی که در برخی روایت‌ها مرگ او به نهم ربیع نسبت داده شده، می‌گوید: «اصلاً مردن او ۲۵ ذی‌الحجة است» و می‌افزاید که روایتی درباره نهم ربیع، جز آنچه مرحوم مجلسی در زادالمعاد آورده، سراغ ندارد؛ آن هم روایتی که به گفته وی بدون ارائه مدرک نقل شده است.

تأکید بر مفهوم «تبرّی»؛ نه رفتار‌های خلاف شرع و اخلاق

در ادامه این گفت‌و‌گو، شاگرد علامه اشاره می‌کند که برخی از پیشینیان و اهل سیر نیز برای این روز اهمیت قائل بوده‌اند و از افرادی همچون حاج آقا حسین فاطمی نام می‌برد.

علامه طباطبایی (ره) در پاسخ می‌گوید: «حتماً نظرشان تبرّی بوده است.»

این پاسخ، میان اصل اعتقادی «تبرّی» و برخی رفتار‌هایی که گاه با عنوان بزرگداشت نهم ربیع انجام می‌شود، تفکیک قائل می‌شود؛ به این معنا که اگر برخی عالمان به این روز توجه داشته‌اند، لزوماً به معنای تأیید ناسزاگویی، هتک حرمت یا اعمال ناشایست نبوده است.

روایت «اقبال الاعمال» و تردید در مستند روایت

علامه طباطبایی (ره) در ادامه به عبارتی از کتاب اقبال الاعمال اشاره می‌کند. در این عبارت، سیدبن طاووس می‌نویسد که درباره این روز، روایتی «عظیم‌الشأن» یافته و گروهی از ایرانیان و دیگر شیعیان را دیده است که در آن روز اظهار سرور می‌کردند و آن را روز هلاکت فردی می‌دانستند که با خداوند و پیامبر (ص) دشمنی داشته است.

با این حال، نکته مهم در عبارت نقل‌شده آن است که مؤلف اقبال الاعمال تصریح می‌کند در میان کتاب‌هایی که تا آن زمان بررسی کرده، «موافقتی» که بتواند به آن برای تأیید این روایت اعتماد کند، نیافته است؛ هرچند روایت را از ابن‌بابویه نقل کرده است.

ضرورت توجه به مستندات و پرهیز از تحریف مناسبت‌ها

مرور این گفت‌و‌گو نشان می‌دهد که از منظر علامه طباطبایی (ره)، مسئله نهم ربیع را نمی‌توان جدا از دو موضوع «مستندات تاریخی» و «شیوه بزرگداشت» آن بررسی کرد. حتی در صورت پذیرش اصل توجه به این روز، این امر نمی‌تواند مجوزی برای ناسزاگویی، رفتار‌های خلاف اخلاق یا اعمال ناشایست باشد.

روایت مرحوم شیخ علی‌آقای پهلوانی از درس علامه طباطبایی (ره)، از این جهت اهمیت دارد که دیدگاه یکی از برجسته‌ترین عالمان شیعه و نیز نگاه استاد ایشان، مرحوم آیت‌الله قاضی (ره)، را در این موضوع منعکس می‌کند؛ دیدگاهی که بر تمایز میان «تبرّی» به عنوان یک اصل اعتقادی و رفتار‌های خارج از چارچوب شرع و اخلاق تأکید دارد و همزمان، مخاطب را به دقت در منابع و مستندات تاریخی روایت‌های مربوط به نهم ربیع فرا می‌خواند.