بحران جانشینی در حکومت آل سعود بعد از مرگ ولیعهد

 

شاهزاده سلطان که مدت های مدیدی دچار سرطان معده شده بود، مدتی طولانی را در کاخ «اغادیر» مغرب سپری می كرد و پس از وخامت حال ملک عبدالله بن عبدالعزیر، پادشاه این کشور به دستور وی و تلاش های فرزندانش به عربستان سعودی بازگشت.

 

ملک عبدالله كه قصد عزيمت به آمريكا را داشت در پي آن بود که با رفتنش، عربستان دچار خلا قدرت نشود و از سویی فرزندان سلطان نیز تلاش كردند با آوردن پدرشان در غیاب عبدالله، راه را برای جانشینی نایف بن عبدالعزیز، عمویشان ببندند و از این طریق خلا قدرت ایجاد شده را پر كنند.

 

عبدالله در زمان خروج، شاهزاده متعب، پسر سوم خود را به دلیل نفوذ گسترده اش در ارتش به ریاست گارد ملی برگزید؛ ریاست گارد ملی تا پیش از این بر عهده خود عبدالله بود كه این اقدام عبدالله حاکی از عدم توانایی وي در اداره امور و همچنین ترسش از ایجاد درگیری در عربستان به دليل عدم حضورش در كشور بود.

 

خبر مرگ سلطان بن عبدالعزیز بسیاری از رسانه ها را تحت تاثیر قرار داده است. گویی تاریخ تکرار می شود، تصاویر عبدالله بر صندلی چرخدار، وضعیت ملک فهد را به یاد می آورد، اما این بار اوضاع وخیم تر از گذشته شده است؛ چرا كه علاوه بر اوضاع وخیم جسمی پادشاه و عمل های جراحی متوالی بر وی، ولیعهد مرده است، بنابراين اکنون نبرد در مورد جانشینی در سایه اختلافات بزرگان آل سعود آغاز می شود.

 

لازم به ذكر است، چندی پیش خالد بن عبدالعزیز، فرزند ارشد پادشاه سعودی در سن 61 سالگی در حالی خبر مرگش اعلام شد که به گفته رسانه ها وی چندین روز قبل از آن از دنیا رفته بود.

 

وضعیت برای شاهزادگان آل سعود زمانی اسفناک تر می شود که تحولات اخیر منطقه (موج بیداری اسلامی) گریبانگیر این کشور و متحدانش در منطقه نیز شده است.

 

سقوط حسنی مبارک، دیکتاتور مصر، وضعیت بحرانی آل خلیفه در بحرین و عبدالله صالح در یمن، فرار بن علی به این کشور به عنوان مامن دیکتاتورها، همه و همه در کنار موج بیداری مردمی در این کشور که باعث افزایش تحرکات شیعیان تحت ظلم واقع شده و سایر اقشار این کشور گشته است، حکومت آل سعود را در موقعیت شکننده ای قرار داده است. 

 

نبرد رخ داده بر سر جانشینی در عربستان و وقایع اخیر از چنان اهمیتی برخوردار است که بازتاب آن از مرزهای عربستان فراتر رفته و به کشورهای همسایه و حتي واشنگتن هم رسيده است.

 

وقوع هرگونه بحران یا جدال در حاکمیت سیاسی عربستان، به دلیل نبود دموکراسی از یک سو و از سوی دیگر قدرت فزاینده شیوخ وهابی که تا حد زیادی از وضع موجود ناراضی هستند، می توان استقرار، ثبات و امنیت داخلی این کشور را به خطر بياندازد و این کشور را به سوی آشوب و بحران داخلی سوق دهد.

 

از طرفی باید گفت در حکومت آل سعود که قدرت از برادر به برادر می رسد، با توجه به کهولت سن برادران عبدالله طولی نمی کشد که پس از مرگ آنها نوبت به شاهزادگان برسد؛  چرا كه در حال حاضر بین 600 تا 900 شاهزاده در عربستان وجود دارد که همه در آن شرایط مدعی حکومت خواهند بود.

 

همه نوادگان پادشاه عربستان اکنون در پست های مهم سیاسی، اقتصادی، رسانه ای، ورزشی و غیره در عربستان قرار دارند و در صورت آغاز رقابت میان این شاهزادگان برای تصاحب قدرت، جنگی داخلی تمام عیاری میان آنها آغاز شود

 

در شرایط فعلی که ولیعهد 86 ساله قبل از پادشاه 87 ساله مرده است،‌ لازم است ولیعهد جدید معین و منصوب شود. تعیین ولیعهد از لحاظ رسمی بر عهده ملک عبدالله است.

 

ملک عبدالله در سال 2006 هیئت جدیدی بنام «هیئت بیعت» متشکل از فرزندان و احفاد ملک عبدالعزیز، موسس سلسله سعودی را را برای تعیین ولیعهد و رهبری ایجاد کرد كه این هیئت مجموعه بزرگتر از مجموعه هیئت مشاورین است که قبلا ایجاد شده بود.

 

 

یکی از عواقب ادامه این مکانیزم (انتقال قدرت از برادر به برادر) بالا رفتن سن پادشاهان سعودی، هنگام سلطنت است؛ ملک عبدالله پادشاه فعلی در حین ولیعهدی برادرش ملک فهد 61 سال سن داشت و تنها در 82 سالگی بود که به سلطنت رسید.

 

رئیس هیئت بیعت، امیر مشعل می باشد که معمولا در دیدارهای مهم ملک عبدالله در کنار پادشاه است و برخلاف آنکه در دهه 50 وزیر دفاع و در دهه 60 امیر مکه بوده است، اما بخاطر مسائل تجاری از امور حکومتی کناره گیری کرده است و انتظار می رود وی در پیشرفت کار «هیئت بیعت» نقش اساسی داشته باشد، ولی چندان به تکیه زدن بر کرسی سلطنت مایل نباشد.

 

جناح سدیری ها یا هفت برادران سدیری که با مرگ فهد به شش نفر کاهش یافته اند و از همسر متنفذ ملک عبدالعزیز می باشند، بیشترین مبارزه جويی را برای در دست گرفتن قدرت خواهند داشت كه در این جناح افراد قدرتمندی مانند امیر سلطان ولیعهد تازه درگذشته،‌ امیر نایف وزیر قدرتمند کشور (گفته می‌شود وی نیز مریض است) و امیر سلمان امیر منطقه ریاض حضور دارند. 

 

 

جانشینی سلطنت در عربستان در ماه های آینده با بحران روبرو شود كه برخی از سناریوهای احتمالی می تواند به شرح زیر باشد:

 

انتظار می رود با مرگ امیر سلطان ولیعهد کنونی امیرنایف، وزیر کشور که از لحاظ سنی بعد از امیر سلطان قرار دارد و همچنین امیر سلمان، امیر منطقه ریاض نسبت به بدست گرفتن منصب ولایت عهدی اقدام کنند. 

 

در صورت مرگ ملک عبدالله پادشاه عربستان بزرگترین فرزند زنده عبدالعزیز، بحران به صورت فراگیر رخ خواهد داد. وی علیرغم اینکه در محافل عمومی زیاد ظاهر می شود، ولی گفته می شود که قوت و قدرت اش  روز به روز به تحلیل می رود و اگر امیر سلطان ولیعهد فعلی هنگام فوت وي زنده باشد، خود بخود پادشاه خواهد شد.

 

فرزندان عبدالعزیز به چند دسته تقسیم شده اند؛ برخی از آنان به مرز هشتاد سالگی رسیده اند،‌ برخی واجد شرایط نیستند؛ زیرا از مادران غیر سعودی زاده شده اند، برخی نیز با انتقادات شان از خط رسمی پیروی نمی کنند، ولي با این حال کاندیداهای احتمالی عبارت اند از امیر عبدالرحمن 78 ساله، امیرنایف 76 ساله، امیرعبدالله لاله 74 ساله و امیر سلمان 73 ساله که همه آنها بجز عبدالله که بعنوان مشاور پادشاه فعلی می باشد، از جناح سدیری ها می باشند. 

 

 

سهل الوصول ترین راه به برای اجتناب از مشکل کهنسالی پادشاهان آینده سعودی، عدم انتخاب کاندیداهای کهنسال بجای آن انتخاب از میان فرزندان کوچکتر ملک عبدالعزیز است، كه در این صورت شانس امیر مقرن 66 ساله، رئیس فعلی سازمان امنیت سعودی بیش از همه می باشد. 

 

امیر خالد بن سلطان در وزارت دفاع و امیر محمد بن نایف در وزارت کشور پست معاونت را بر عهده دارند و معلوم نیست که آیا این فرزندان به جایگاه پدرانشان ارتقا پیدا می کنند یا خیر؟

 

در بین سعودی های مشهور، کسی که برای آمریکا کاندیدای پادشاهی مناسب باشد، وجود ندارد؛ امیر سعود الفیصل، وزیر خارجه به مرض پارکینسون مبتلا است، برادر وی ترکی الفیصل که زمانی ریاست امنیت عربستان و سفارت واشنگتن را برعهده داشت، از کارش طرد شده و به کناری رفته است، امیر بندر بن سلطان، سفیر اسبق عربستان در آمریکا و رئیس فعلی شورای امنیت ملی کشور بدلیل اینکه مادرش یک خادمه آفریقائی است، در این مبارزه جایگاهی ندارد، امیر طلال بن عبدالعزیز، پدر امیر ولید بن طلال که از سرمایه داران معروف جهان است، بخاطر انتقادات زیاد نسبت به سیستم سلطنتی از دایره رقابت ها خارج است.

 

روابط آمریکا و سعودی در سال های اخیر کش و قوس های زیادی داشته است و علیرغم همکاری رو به رشد دو کشور، سعودی ها همکاری های زیادی در خصوص اسامه بن لادن قبل از 11 سپتامبر نکردند. 15 تن از 19 مهاجم این عملیات از تبعه سعودی بودند. ریاض در زمان افزایش قیمت نفت به بالای 100 دلار همکار خوبی نبود، هر چند روابط کاری ادامه پیدا کرد و بنظر می رسد ادامه خواهد یافت.

 

با این حال دنیس راس، نماینده جدید دستگاه اداری اوباما در مقاله ای در مجله نیوزویک خاطرنشان کرده است که واشنگتن برای فشار علیه ایران نیازمند عربستان است و اظهار امیدواری کرد که واشنگتن در نزاع دخالت نکند.

 

 

آینده تحولات عربستان قطعا تاثیر فرامنطقه ای بر موج بیداری اسلامی و بیداری ملت های آزاده دنیا دارد.