قطر و ديپلماسي توازن منطقه‌اي

گروه بین الملل «خبرگزاری دانشجو»؛ از آغاز هزاره جديد ميلادي با قرار گرفتن مسير تحولات خاورميانه در روندهاي نوين و گسترده‌ شدن شبكه روابط كشورها از يك سو و تبديل شدن مسائل چالش برانگيزي چون موضوع فلسطين، اسرائيل و يا چالش داخلي لبنان به موضوعات مورد توجه تمامي كشورهاي تاثيرگذار منطقه‌اي در كنار فعاليت گسترده و ديپلماتيك كشورهايي چون تركيه، كشور كوچك قطر نيز به بازي فراگير ديپلماتيك روي آورده است.

 

شيخ حمدبن‌ خليفه آل ثاني به مثابه رهبر كشور قطر در سال‌هاي اخير تلاش كرده تا با جدا كردن مسير ديپلماتيك خود از روند گذشته پدر خويش، مبني بر پذيرش يكسو سياست‌هاي عربستان و عملكرد در راستاي نيازهاي كلي اعراب ابتكار عمل را براي حوزه سياست خارجي خود تعريف نمايد. بنابراين بررسي سياست نوين قطر در حوزه ديپلماتيك را مي‌توان در دو دسته ريشه‌ها و آثار مورد بررسي قرار داد؛

 

 

ريشه‌هاي پويايي سياست خارجي و فعاليت ديپلماتيك قطر در گرو چند عامل مهم است اولين موضوع به انعطاف در سياست خارجي اين كشور باز مي‌گردد. با وجود اينكه اين كشور در نظر يك كشور اسلامي است اما هيچ گاه الزامات، اصول و ارزش‌هاي اسلامي را در تبيين سياست ها اولويت نبخشيده و از اين رو با رويه‌اي سكولاريستي به توزان ميان به كشورهاي اسلامي و غير اسلامي مبادرت كرده است.

 

محور دوم ديگر به قدرت نرم اين كشور باز مي گردد. قطر با درك شيوه‌هاي نمونه اعمال قدرت در حوزه نرم‌افزار تلاش كرده تا سياست خارجي قدرت را در اين مسير دنبال كند. قدرت اقتصادي بالاي اين كشور مولفه‌اي بسيار مهم است . در‌آمد نفتي بالا، سرمايه‌گذاري خارجي، اقتصاد بازار آزاد در كنار  میزان بالای درآمد سرانه را در اين كشور افزايش و باعث شده تا دوما بتواند در اعمال سياست‌هاي خود تا حدي زيادي به اعطای كمك بپردازد. نمونه حساس در اين ذيل قابل اشاره است.

 

حضور شيخ آل مسند همسر اميرقطر يك مولفه مهم قدرت نرم اين كشور است. همسر ايراني‌الاصل رهبر قطر با ويژگي‌هاي ظاهري و حوزه باز فعاليت براي وي در عمده سفرهاي ديپلماتيك مقصود داشته و توانسته از راهكار ديپلماسي پنهان بر تصميم‌گيري‌ها و تبیین نظرات اثرگذار باشد.

 

 الجزيره، محور ديگري ارتقاء دهنده قدرت نرم قطر است و شبكه خبري الجزيره كه در بخش فعال عربي و انگليس در سال‌هاي گذشته توانسته سياست بسياري از كشورهاي منطقه را موشكافي و مورد نقد قرار داده و از طرف ديگر صداي اعتراض گروه‌هاي داخلي كشورها را بازتاب دهند اين شبكه با وجو عنوان مالكيت خصوص به شدت به  منابع مالي خاندان پادشاهي قطر وابسته بوده و از اين حيث سياست‌هاي كلي دولت قطر را رصد و بازتاب مي‌دهد نقش اين رسانه در تحولات كشورهايي چون مصر و تونس غيرقابل انكار است.

 

 همكاري متوازن در حركت ميان كشورهاي غربي به ويژه آمريكا و ايران محور قدرت دیپلماتیک قطر است با وجود اينكه قطر از دير باز متحد راهبردي آمريكا در منطقه بوده و پايگاه‌هاي نظامي واشنگتن در اين كشور مستقر است دوحه روابط خود را با تهران را نيز حفظ كرده و در بسياري از تحولات منطقه‌اي و بين المللي به رايزني با ايران پرداخته است.

 

ب: روندها
 
 مجموعه اين عوامل باعث شده تا رويكرد قطر در ديپلماسي در مسير ايجاد توازن ميان نيروهاي متخاصم قرار گيرد و در قضيه هسته‌اي ايران اين كشور از يك طرف بر حق مشروع استفاده صلح آميز هسته‌اي ايران پاي فشرده و از طرف ديگر بارها بر لزوم همكاري ايران با جامعه بين المللي اشاره مي كنند و در موضوع افغانستان با حمايت از گفت‌وگوهايي صلح هم ميزبان محل جديد دفتر طالبان است و هم به گفت‌وگو و مذاكره با كرزاي مي‌پردازد و در مسئله فلسطين هم به رايزني با اسرائيل و مذاكرات خصوصي و دو جانبه روي مي‌آورد و هم به حمايت از حماس و خواسته‌هاي آن مبادرت مي‌كند.
 
 مجموعه‌اي اين شرايط و عوامل باعث شده تا در سال‌هاي اخير نقش دیپلماتیک قطر در منطقه برجسته شود.