ترکیه و تناقض راهبردی در سیاست خارجی

گروه بين الملل «خبرگزاري دانشجو»: ترکیه در حالی خود را پای بند به راهبرد مشکل صفر با همسایگان می داند که از پیوندهای عمیق راهبردی میان همسایگان خود از جمله ایران، عراق و سوریه آگاه است و در عین حال سیاست هایی را برمی گزیند که نه تنها مشکلات به صفر نمی رسد بلکه به بالاترین حد خود نیز ارتقا می یابد.

 

سیاست خارجی به مثابه حوزه به کارگیری ابزارها و امکانات در راستای تامین حداکثر منافع در عرصه بین المللی از حساس ترین زمینه های سیاست گذاری کشورهاست. این حساسیت به آن جهت است که سیاست خارجی هم نشان گر میزان توانمندی در دست یازیدن به امکانات داخلی است و هم نوع تعامل با کشورهای خارجی. اجرایی سازی این اهداف نیز در گرو کاربست راهبردهای صحیح و تنظیم تاکتیک های متناسب است. از این جهت تنظیم راهبرد متناسب با اهداف  و امکانات علاوه بر تامین منافع زمینه ارتقای وجهه بین المللی را نیز مهیا می کند.

 

بعد از روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه در ترکیه از آغاز هزاره جدید کورسوهای امید در میام محافل داخلی ترکیه و منطقه ای در مورد حرکت جدید ترکیه و مواضع اسلام خواهانه آن به وجود آمد. این حزب با پیشگامی عبدا... گل و اردوغان با منزوی کردن جناح سکولار و نظامیان لائیک جامعه اسلامی ترکیه را در نگاه مجدد ارزشی و توام با انصاف به ویژه در رابطه با سایر کشورهای اسلامی امیدوار کرد. در عرصه سیاست خارجی طرح راهبرد «مشکل صفر» با همسایگان و کشورهای خاورمیانه و اولویت زدایی از روابط با غرب به ویژه در مورد عضویت در اتحادیه اروپا نشان از حرکت و عزم جدی مقامات ترک در ارائه نگاه نوین به کشورهای اسلامی بود.

 

بهبود روابط با جمهوری اسلامی ایران، حضور فعالانه در افغانستان،تنش زدایی اولیه با کشورهای همسایه به ویژه سوریه و عراق، حضور فعال و پر رنگ در مجامع اسلامی از دیگر تحرکات سیاست خارجی فعال ترکیه بود. این تحرک و پویایی در سیاست خارجی در کمتر از یک دهه ترک ها را به ارائه گر یک الگوی نوین حکمرانی و مدیریت سیاست خارجی تبدیل کرد.

 

علی رغم موفقیت های فوق با آغاز تحولات و خیزش های وسیع خاورمیانه مسیر سیاست خارجی ترکیه درگیر نوعی تناقض راهبردی شد. در حالی که بسیاری از کارشناسان بر این اعتقاد بودند که تحولات مزبور نوعی نگاه مستقلانه را در رویکرد ترکیه نهادینه خواهد کرد اما نگاه و رویکرد سیاست خارجی آنکارا در ادامه مسیر نتوانست جدای از نگاه غرب به تصمیم گیری مبادرت ورزد. این تناقض راهبردی در چند ماه اخیر به شدت خود را در جریان تحولات سوریه و بحرین نمایانده است.

 

در حالی که ترک ها با رفتارهای کج دار و مریز خود سیاست خارجی خود را در جریان تحولات حامی ملت های منطقه می دانند در مورد بحران بحرین سکوتی مرگ آور اتخاذ کرده  وتمام اهتمام خود را متوجه سوریه کرده اند. با این حال در ارتباط با سوریه نیز به عنوان کشور همسایه و از زمره مصادیق «مشکل صفر» سیاست خارجی، راه ترکیه در همان مسیری تعریف می شود که غرب و کشورهای عربی خاص به دنبال آن اند.

 

در حالی که کوفی عنان به عنوان نماینده سازمان ملل از طرفین درگیر در سوریه دعوت به خویشتن داری می کند ترکیه از کنفرانسی میزبانی می کند که هدف اصلی آن سلب خویشتن داری از طرفین درگیر است و این سیاست تا آن جا پیش می رود که حتی خواستار مداخله مستقیم نظامی در سوریه نیز می شود.

 

ترکیه در حالی خود را پای بند به راهبرد مشکل صفر با همسایگان می داند که از پیوندهای عمیق راهبردی میان همسایگان خود از جمله ایران، عراق و سوریه آگاه است و در عین حال سیاست هایی را برمی گزیند که نه تنها مشکلات به صفر نمی رسد بلکه به بالاترین حد خود نیز ارتقا می یابد.

 

تناقض راهبردی مزبور در سیاست ترک ها علاوه بر این که از ظهور نگاه مجدد نوعثمانی گرایی بر می خیزد تا حد بسیاری به افزایش علاقه آن ها به مشارکت در سازوکارهای ترتیب داده شده غرب باز می گردد که عضویت در اتحادیه اروپا می تواند پاداش آن باشد؛ پاداشی که نزدیک به دو دهه غرب با بهره گیری از آن ترک ها را به بازی واداشته است.