انتخابات مصر و آينده قطب‌بندي منطقه‌اي

تصدي سمت رياست جمهوري در مصر توسط هریک از نامزدهای موجود باعث خواهد شد تا ضمن تغيير جايگاه مصر در سطح منطقه نوع روابط و موضع‌گيري‌هاي قاهره در قبال كشورهاي مهم منطقه با دگرديسي مواجه شود.

 

گروه بین الملل «خبرگزاری دانشجو»، رامین وزیری نمدی: از زمان آغاز نام‌نويسي نامزدها در انتخابات رياست جمهوري مصر تا اعلام نتايج رسمي دور اول اين ماراتن سنگين در بحث و نظرات متعدد و در عين حال گسترده‌اي در مورد تحولات، روندها و آثار اين انتخابات در سطوح سه گانه داخلي، منطقه‌اي و بين‌المللي صورت گرفته است.

 

غالب تحليل‌ها و نظرات ارائه شده عمدتا در دو جريان قرار گرفته‌اند؛ جريان اول بر اين اعتقاد است كه انتخابات مصر سمت و سو و ماهيت اساسي جنبش‌هاي مردمي خاورميانه به طور خاص در مصر و به طور عام در عرصه منطقه‌اي را باز مي‌نماياند.

 

اين جريان بر اين نظر است كه حضور گسترده اسلام‌گرايان و پيروزي‌هاي پپاپي آنها در انتخابات پارلماني و در ادامه حضور قدرتمندانه در مرحله دوم انتخابات حاكي از ماهيت اسلامي و هويت ديني اين تحولات دارد.

 

در مقابل اين جريان، گروه ديگر بر اين اعتقاد است كه توجه عمومي به اسلام و اسلام‌خواهي ناشي از ماهيت و ذات اين جوامع است نه برآمده از خواست نهايي خيزش‌هاي مردمي. تحولات سياسي و حكمراني كشور از حوزه دين و دين‌مداري مجزا بوده و الزامات خاص خود را مي‌طلبد. ضمن آنكه افزايش توجه و اقبال به گروه‌هاي اسلام‌گرا ناشي از سياست بازي آنها در رويكرد «دور - نزديك» به عرصه انتخابات ومشاركت سياسي بوده و نه مقبوليت آنها. فراتر از سطح داخلي مصر، حوزه مهمي كه به ويژه از زمان انتشار نامه مداخله‌آميز سعودالفيصل به سفير عربستان در قاهره مبني بر لزوم جلوگيري از پيروزي نامزدهاي اسلام‌گراي اخوا‌ن‌المسلمين مورد بحث و بررسي قرار گرفته تاثير اين انتخابات بر آينده تحولات منطقه و قطب‌بندي‌هاي آن است.

 

بررسي جهت‌گيري‌ها و شعارهاي انتخاباتي گروه‌ها و طيف‌هاي مختلف مصري و نيز عقبه فكري آنها علاوه بر ارتباط نزديك با فضاي عمومي جامعه مصر با تحولات و قطب‌بندي‌هاي منطقه‌اي در ارتباطي نزديك قرار دارد. در حالي كه ترديدي نيست كه اين گروه ها در بستر جامعه مصر به فعاليت پرداخته و منافع ملي اين كشور – هزينه به ظاهر – مدنظر آنها است اما اين نكته هم قابل كتمان نيست كه تصدي سمت رياست جمهوري در مصر كه تقريبا بالاترين مقام تصميم‌گيري محسوب مي‌شود باعث خواهد شد تا ضمن تغيير در جايگاه مصر در سطح منطقه نوع روابط و موضع‌گيري‌هاي قاهره در قبال كشورهاي مهم منطقه به ويژه ايران، تركيه و عربستان سعودي با دگرديسي مواجه شود.

 

با توجه به برگزاري مرحله نخست انتخابات رياست جمهوري و راه يافتن مرسي از جريان اخوان و شفيق از عناصر به جا مانده از رژيم گذشته سناريوهايي را مي‌توان در ارتباط با قطب‌بندي‌هاي منطقه‌اي مطرح كرد؛

 

1.محمد مرسي: مرسي از نامزدهاي وابسته به جريان اخوان‌المسلمين است كه در مقايسه با ديگر نامزدهاي اين جريان يعني خيرت الشاطر و عبدالمنعم ابوالفتوح از شانس كمتري در تصدي مقام رياست جمهوري برخوردار بود. اما با رد صلاحيت شاطر و ترديدها در مورد نوع رابطه ابوالفتوح با جريان اخوان به ناگاه مرسي به عنوان گزينه اصلي اسلام‌گرايان در انتخابات مطرح شد.

 

تصدي مقام رياست جمهوري توسط مرسي تا حدي وضعيت كنوني معادلات منطقه‌اي را تغيير خواهد داد با توجه به جريان فكري مرسي و مداخلات عربستان در جريان تحولات اين كشور بي‌ترديد رقابت قاهره و رياض نسبت به گذشته بيشتر خواهد شد.

 

اين موضوع علاوه بر آنكه به تفاوت‌هاي عقيدتي ميان اخوان و سلفي‌هاي تندرو حاكم بر عربستان سعودي باز مي‌گردد به مولفه‌هاي منطقه‌اي، موضع گیری در قبال رژيم اسرائيل و نوع رابطه با ايران مرتبط خواهد شد، گذشته توام با رقابت مصر و عربستان در تاثيرگذاري بر جهان عربي به طور خاص و خاورميانه به طور عام باز هم ادامه داشته و مولفه ديگر هم در اين ميان نوع روابط آنها با غرب به ويژه آمريكا خواهد بود.

 

در رابطه با ايران نيز بدون ترديد وضعيت فعلي نمي‌تواند تداوم داشته باشد نقش غيرقابل انكار ایران در معادلات منطقه‌اي مصر را ناگريز از توجه به اين كشور خواهد كرد. از طرف ديگر مداخلات عربستان و تلاش‌هاي آن براي جلوگيري از روي كار آمدن نامزدهای اسلام‌گرا خود مي‌تواند به نزديكي طبيعي هر چه بيشتر تهران و قاهره منجر شود.

 

اين مسئله نيز دور از ذهن نيست كه در ديد نخبگان مصري ايفاي نقش در سطح منطقه در گرو ايجاد توازن در برابر تركيه و عربستان است و اين امر بدون توجه به نقش ايران قابل تصور نيست. 

 

 2.احمد شفيق: احمد شفيق از جمله نيروهاي سكولار و وابسته به رژيم مبارك مي‌باشد كه بسياري روي كار آمدن وي را به مثابه تداوم سياست‌هاي مبارك تعبير مي‌كنند و هر چند به نظر مي‌رسيد ايفاي نقش وي در قامت آخرين نخست‌وزير مصر مانع از تاييد صلاحيت وي براي حضور در انتخابات خواهد شد اما حمايت گسترده نظاميان و نيروهاي سكولار كه هنوز و بر اساس ساختار بوروكراتيك مصر را در اختيار دارند حضور وي را در حد نهايي انتخابات قطعي كرد.

 

جايگاه طبقاتي، علقه های فكري و وابستگي شفيق به رژيم گذشته آينده قطب‌بندي منطقه‌اي را با ابهامات فراواني مواجه مي‌كند. از يك طرف وي ناگريز از تظاهر در توجه به ميراث انقلاب مصر و تغيير در شرايط كنوني و منطقه‌اي مصر است و از سوي ديگر توجه به خواست هم‌پيمانان منطقه‌اي به ويژه عربستان و احترام به خواست آمريكا به عنوان بزرگ‌ترين منبع ارائه كمك‌هاي مالي به مصر وي را ناگزير از گام نهادن در مسير رژيم پيشين مي‌نمايد.

 

با اين حال با توجه به شعارهاي انتخاباتي و وابستگي‌هاي فكري به نظر مي‌رسد رياست جمهوري وي روابط با ايران را با ابهام گذشته تداوم خواهد بخشيد و رقابت و همكاري با عربستان به مانند سابق ادامه مي‌يابد ضمن آنكه تصميم‌گيري محافظه‌كارانه مبنا قرار گرفته و ملاحظات اسرائيل و آمريكا ملحوظ خواهد شد.