موثقي: جهاني شدن، كاتاليزور انقلاب‌هاي منطقه بود

دكتر احمد موثقي در گفت‌وگو با خبرنگار بين الملل «خبرگزاري دانشجو»، در رابطه با نقش‌ جهاني شدن و رسانه‌ها و تحولات اخير منطقه خاورميانه اظهار داشت: به‌طور كلي آنچه موجب رويدادهاي اخير در خاورميانه گشت ريشه در تحولات داخلي اين كشورها دارد، اما در اين بين رشد رسانه‌ها كه ناشي از فضاي جهاني شدن بود توانست به‌عنوان يك كاتاليزور عمل كند و فضا را براي آگاهي اقشار اين جوامع براي تسهيل در آغاز قيام‌ها در منطقه فراهم نمايد.

وي گفت: رسانه ها توانستند از طريق آگاهي بخشي، نشان دادن نوع زندگي در سايه جوامع، ارزش‌هاي حاكم بر ساير ملل، تحولات جهاني، احساس محروميت را بر جوامع عقب مانده نشان دهد، به واقع فهميدن كمبود‌ها و نارسايي‌ها از طريق اين رسانه ها كه حاصل جهاني شدن است باعث تحريك مي‌شود ضمن اينكه زمينه اين تحرك در داخل اين كشورها مهياست.

عضو هيئت علمي دانشگاه تهران سپس به بررسي وضعيت اقتصادي كشورهاي عربي پرداخت كه شاهد دگرگوني‌هايي طي يك‌سال اخير بوده‌اند و در ادامه به نقش اقتصاد حاصل از فضاي جهاني شدن بر اين تحولات اشاره كرد و گفت‌: كشورهاي عربي و اسلامي حوزه منطقه‌اي خاورميانه و شمال آفريقا به لحاظ نظام اقتصادي يكسان نيستند كشورهاي حوزه شمال آفريقا و مديترانه به واسطه نزديكي به اروپا و تأثيرات فرهنگي ناشي از آن، مسئله توريسم، مبادلات تجاري گونه‌اي متفاوت از اقتصاد كشورهاي خاورميانه و خليج فارس دارند، اين در حالي است كه عمده اقتصاد كشورهاي عربي خليج‌فارس متكي بر نفت است.

موثقي گفت: در بررسي تحولات منطقه خاورميانه و شمال آفريقا، فضاي كشورها نيز نسبت به يكديگر متفاوت است، دارا بودن تاريخچه متفاوت، ماهيت و عملكرد دولت، وضعيت اقتصاد، گروه‌ها و طبقات موجود در هر يك از كشورها، ميزان صنعتي شدن، قوت بخشي خصوصي، نقش طبقه متوسط، ميزان فقر و بيكاري و تورم هر يك فضاي متفاوتي را تجربه كرده‌اند.

وي در ادامه بيان داشت: ‌با وجود اين شرايط مي‌توان يك قاعده كلي در ارتباط با اين كشورها ترسيم كرد و آن اين كه كشورهايي كه جهت‌گيري صنعتي قوي‌تر داشته‌اند (چه دولت و چه بخشي خصوصي) كه نتيجتا داراي بنيان‌هاي توليدي قوي‌تري هستند و وضعيت اشتغال درآمد و صادرات در آنها بهتر است از فضاي ايجاد شده از سوي جهاني شدن بهره‌برداري بيشتري مي‌كنند و از آن براي خود فرصت مي‌سازند، اما كشورهايي كه قبل از اين كه در معرض جهاني شدن قرار گيرند از نظر صنعتي شدن و بنيان‌هاي توليدي، وضع بخش خصوصي و طبقه متوسط در جايگاه ضعيفي قرار داشته باشند در پيوند با امواج اقتصادي، تجاري و مالي ناشي از جهاني شدن آسيب بيشتري را متحمل مي‌شوند و با وجود دولت‌هاي فاسد و ناكارآمد نه تنها اوضاع بهبود نمي‌يابد بلكه به مراتب بدتر از گذشته نيز خواهد شد.

استاد دانشگاه تهران سپس به ارائه مثالي در اين زمينه پرداخت و گفت: كشوري مثل تركيه از زمان روي كار آمدن آتاتورك تا دهه‌هاي 60 و 70 و سپس دوره اوزال به بنيان‌هاي صنعتي، توليد و بخش خصوصي نيرومدي دست يافت و اكنون اين كشور داراي فضايي با ثبات است كه از فرآيند جهاني شدن به شكلي مثبت بهره‌برداري مي‌كند و اكنون شاهد حكومتي در تركيه هستيم كه ضمن رعايت حقوق بشر و دموكراسي، ارزش‌هاي حاكم بر جامعه جهاني در آن پياده مي‌شود.

 

موثقي در ادامه به بررسي‌ فضاي داخلي كشورهاي منطقه پرداخت و در خصوص سوق يافتن اين كشورها به سمت و سوي دموكراسي، ‌رعايت حقوق بشر، ارزش‌هاي حاكم بر جامعه جهاني و… كه از سوي جامعه جهاني تبليغ مي‌شود در پي وقوع انقلاب در اين كشورها گفت: كشوري مثل تونس نسبت به ساير كشورهايي كه در آن انقلاب رخ داده به واسطه وجود برخي تحولات اقتصادي در موقعيت بهتري قرار دارد هر چند در چنين كشوري نيز ديكتاتوري مانند بن‌علي مانع از وجود فضايي باز، تعدد احزاب و آزادي‌هاي اجتماعي شده بود از اين رو آنچه اين كشور را به سوي انقلاب سوق داد اختناق سياسي حاكم بر آن بود.

به گفته وي فضاي ايجاد شده حاصل از جهاني شدن در چنين شرايطي در تونس به مانند يك كاتاليزور عمل كرد و راه را براي انقلاب در اين مهيا نمود.

استاد دانشگاه تهران در ادامه اظهار داشت: وضعيت در كشورهايي مانند مصر، ليبي، سوريه، يمن و كشورهاي حاشيه خليج‌‌فارس كمي متفاوت تر از تونس است دولت‌ها در اين كشورها خودكامه‌تر و اوضاع اقتصادي وخيم‌تر است البته در رابطه با كشورهاي خليج‌فارس بواسطه وجود درآمدهاي هنگفت نفتي توانسته‌اند مردم را اندكي راضي نگه دارند.

موثقي گفت كشوري مانند مصر، ليبي و يمن كه از نظر اقتصادي توليدي و مالي در وضعيت بدتري قرار دارند مشكل شكاف طبقاتي، بيكاري و فقر در آنها بيداد مي‌كند.

 

به گفته وي اين مشكلات سبب شده است كه جوانان تحصيل كرده در اين كشورها كه به وسايل ارتباط جمعي و رسانه‌ها نيز دسترسي دارند علاوه بر مطالبات سياسي و دموكراتيك خواستار رفع مشكلات اقتصادي، شكاف ميان فقير و غني و احياي طبقه متوسط هستند.

عضو هيئت علمي دانشگاه تهران در ادامه اظهار داشت: جهاني شدن و پيامدهاي آن كه باعث رشد آگاهي در كشورهاي عربي گشت زمينه را براي ايجاد تحركات در اين كشورها فراهم نمود.