متقي: جنبش عدم تعهد چاره‌ای جز بكارگيري الگوي مقاومت نرم ندارد

به گزارش خبرنگار بين‌الملل «خبرگزاري دانشجو»، در نخستين كنفرانس علمي بين‌المللي پيرامون جنبش عدم تعهد كه در روزهاي 27 و 28 تيرماه در تهران و در مركز دايره المعارف بزرگ اسلامي برگزار شد، انديشمندان و كارشناسان اين حوزه به ايراد سخنراني و نظرات خويش پرداختند.

در روز دوم اين همايش كارگروه علوم سياسي و روابط بين الملل به كار خود پرداخت و در ابتداي بحث ارسلان قرباني شيخ نشين به ارائه مقاله خود با عنوان «جنبش بيداري اسلامي در خاورميانه به عنوان حركتي هويت گرايانه» پرداخت.

 

وي علت اصلي اين حركت‌ها در جنبش‌هاي اخير را بازگشت به هويت اسلامي و اصلي خود دانست و مصر را نيز داراي جايگاهي ويژه در اين امر دانست.

 

اين كارشناس هويت ديني را هويت اصلي مردم خاورميانه دانست و ادامه داد: هر حركتي مثل جهاني سازي يا نوعي دموكراسي ممكن است در كوتاه‌مدت آنگونه كه غرب مي‌خواهد باشد اما در درازمدت القاي ارزش‌هاي ديگر توسط كشورهاي غربي كه داراي همگوني با ارزش‌هاي ديني مردم در خاورميانه نباشد، منجر به واپس زدگي و بازگشت به اصالت ديني خواهد شد.

 

قرباني با بيان اينكه رويكرد اثبات گرايانه نمي‌تواند تماماً پاسخگوي وقايع بين المللي باشد افزود: در اين مورد نگاه سازانگارانه پاسخ بهتري به وقايع خواهد داد و بر همين اساس اين اتفاقات حركتي است براي بازگشت به ريشه‌هاي اصلي و هويتي مردم منطقه در جهتی که هويت بومي خاورميانه‌اي مي‌باشد.

 

اين استاد دانشگاه سپس به بحث اسلام سياسي پرداخت و امام خميني(ره) را در عصر حاضر احياگر و توصيف كننده اين اسلام سياسي و اسلام معاصر را حاصل احياي مفهوم اسلام سياسي دانست.

 

قرباني كشورهاي عربستان و تركيه را از تاثيرگذارترين كشورهاي منطقه ناميد و ضمن برشمردن ويژگي‌هاي خاص اين دو كشور، گفت: آخرين ويژگي اين دو كشور كه بسيار تسهيل كننده سياست‌هاي آنها می باشد، همسو بودن منافع آنها با غرب است كه شرايط آنها را در منطقه بسيار خوب می کند و بنابراين اين دو كشور با همراهي آمريكا در حال پيشبرد سياست‌هاي خود هستند.

 

اين استاد دانشگاه آينده منطقه را آبستن بي‌ثباتي‌هاي زيادي دانست اما افزود: جريان عرضه نفت به بازارهای جهانی، ثبات خود را به علت منافع غرب حفظ خواهد كرد و اين دو عامل يعني بي‌ثباتي سياسي و ثبات جريان نفت، فرصتی عالي براي اين كشورها براي گسترش نفوذ و اقتدار خود به حساب می آید.

 

محمد جواد حق‌شناس نيز مقاله خود با عنوان توانايي جنبش عدم‌تعهد در گذر نظام بين الملل كنوني به نظام مطلوب ارائه دادند.

 

سئوال اصلي وي «فرصت‌ها و چالش‌هاي پيش روي اين جنبش در راستاي حركت قدرت‌هاي نوظهور درون جنبش، درگذار از وضع كنوني به وضع مطلوب» بود.
 

وي به اصول اصلي حاكم و اهداف اوليه در اين جنبش اشاره كرد و اظهار داشت: جنگ‌هاي اول و دوم جهان و پيشينه استعماري و تداوم آن و به كارگيري سرمايه‌‌هاي اين كشورها نه در مسير پيشرفت خود بلكه براي رشد يكي از بلوك‌هاي مسلط از دلايل به وجود آمدن اين جنبش است.

 

اين استاد دانشگاه به فروپاشي شوروي به عنوان عامل مهمي در به وجود آمدن چالش‌هاي جديد براي نظام كنوني و پس از آن به وجود آمدن تسلط هژمونيك آمريكا اشاره كرد و گفت: تسلط نهادهاي سياسي و اقتصادي و سياسي آمريكا بر جهان، بحران مالي و پولي جهاني، وجود حق وتوي ناعادلانه و بيداري اسلامي  از چالش‌هاي اصلي نظام آمريكاست.

 

حق‌شناس در ادامه به شاخص‌هاي نظام بين‌الملل مطلوب اشاره كرد و ادامه داد: به وجود آمدن نظام چند قطبي جهاني و ايجاد نظام عادلانه و مديريت مشترك جهاني، هدف غايي براي ايجاد صلح پايدار جهاني است.

 

اين كارشناس همچنين فرصت‌هاي جنبش عدم تعهد را وجود كشورهاي نوظهور چون هند، آفريقاي جنوبي و اندونزي، دارا بودن بخش اعظم انرژي جهاني،‌ دارا بودن 55 درصد جمعيت جهان و پيشينه تمدني غني برشمرد.

 

وي چالش‌هاي اين جنبش را نيز زياد و بنيادين دانست و تصريح كرد: بنابراين اين جنبش نتوانست وجود خود را پس از فروپاشي بلوك‌ها بازتعريف كند و در شرايط كنوني نيز نمي‌تواند تاثيري در وضع كنوني ايجاد كند و علي‌رغم فرصت‌هاي كم‌نظير در اين جنبش رسيدن به شرايط مطلوب اگر حركت مهمي از سوي كشورهاي عضو صورت نگيرد، امكان نخواهد داشت.

 

ابراهيم متقي استاد علوم سياسي دانشگاه تهران نيز در اين كنفرانس علمي به ارائه نظرات خود پرداخت.

 

وي با طرح اين سوال كه اين جنبش در چه شرايطي شكل گرفت؟ گفت: اين جنبش واكنشي مبتني بر ساختارهاي آن زمان و نيز بلوك‌بندي دو قطبي بوده است.

 

اين استاد دانشگاه با اشاره به اينكه يك ساختار سلطه نوين در حال شكل‌گيري است اين پرسش را مطرح كرد كه آيا اين نوع جنبش‌ها مي‌توانند در برابر اين ساختار نوين سلطه مانند دهه 50 قد علم کنند و دوباره در برابر شکل جدید سلطه به فعالیت بپردازند؟

 

وي با بيان اينكه نظام سلطه در حالت يك جبهه قرار دارد گفت: مقاومت‌ها در برابر اين محور سلطه نيز بايد در قالب يك جبهه به ايفاي نقش بپردازد و از آنجايي كه ناتو كاركرد دفاعي خود را در اجلاس واشنگتن به كاركرد تهاجمي تبديل کرده است بايد ديگر كشورها براي موازنه دادن اين حالت، به مقاومت بپردازند تا قدرت ائتلافي شكل گرفته جديد، تعديل شود.

 

اين استاد دانشگاه وظيفه جنبش عدم تعهد را واكنش در برابر يك جانبه‌گرايي آمريكا و مقاومت در برابر آن دانست.

 

متقي در نتيجه بحث خود اين موضوع را مطرح كرد كه در شرايط كنوني، جنبش عدم تعهد چاره ای جز بكارگيري تاكتيك‌هاي مقاومتي (الگوي مقاومت نرم) ندارد تا بتواند ايفاي نقش و كاركرد مفيد خود را در شراي سلطه جديد بپردازد.