توافقنامه دوحه در ميان بيم و اميد

به گزارش خبرنگار حوزه بين الملل «خبرگزاري دانشجو» به نقل از الجزيره،‌ توافق نامه دوحه كه با وساطت قطر و ميان گروه فتح و حماس، دو گروه بزرگ فلسطيني امضا شد، اولين توافق نامه ميان اين دو گروه نيست.

رهبران فتح و حماس پيش از اين نيز در مكه، قاهره و غزه به گفت‌وگو پرداخته و به برخي توافقات رسيده بودند اما هيچ يك از اين گفت‌وگوها و تفاهمات دستاورد عملي چنداني نداشته است.

بر كسي پوشيده نيست كه جنبش فتح و حماس به لحاظ جهت گيري هاي ايدئولوژيك و تفكر سياسي دو حركت كاملا متفاوت هستند و در موارد متعددي اهداف و مواضع آنان هيچ همپوشاني اي ندارد.

جنبش فتح كه ادامه جنبش هاي مسلحانه به رهبري ياسر عرفات است، داراي گرايشات چپ انقلابي بوده و داراي ايدئولوژي هاي ناسيوناليستي عرب مي باشد كه اقدامات مسلحانه آن از زمان توافق نامه اسلو عملا متوقف و تبديل به فعاليت هاي سياسي و البته منفعلانه در برابر رژيم صهيونيستي شد.

اما حماس برآمده از دل تفكر جهادي است كه در اصول و مباني سياسي ديدگاه هاي پراگماتيستي را قبول نداشته و شعار اساسي آن «فلسطين از نهر تا بحر»‌ است كه به اعتقاد رهبران آن اين شعار برگرفته از قرآن است و نه ناشي از تاكتيك هاي سياسي.

به نظر مي رسد اين تفاوت هاي بنيادين در تفكرات رهبران دو گروه عامل تأثيرگذاري در شكست توافقات پيشين بوده است.

اما ناظران سياسي مي گويند توافق نامه دوحه با توجه به تغيير و تحولات منتطقه اي ممكن است متفاوت با توافق نامه هاي پيشين بوده و نتايج عملي تري داشته باشد.

برخي از كارشناسان مي گويند ابومازن و خالد مشعل بعد از انقلاب مصر و وقوع بحران در سوريه متحدان و حاميان بزرگ خود در منطقه را تقريبا از دست داده اند.

ابومازن در زمان رژيم مبارك و با حمايت وي و از طريق بستن گذرگاه رفح بر حماس فشار مي آورد.

در مقابل حماس نيز با وجود بحران سوريه اطمينان چنداني به برخورداري از حمايت هاي گذشته از سوي سوريه ندارد.

اين مسائل باعث مي شود تا رهبران حماس براي گفت‌وگو با يكديگر از مواضع قبلي خود قدري كوتاه بيايند.

اما عده اي ديگر از تحليل گران نيز معتقدند موافقت حماس با رياست ابومازن بر حكومت انتقالي براي آن است كه در شرف انتخابات سلام فياض را از قدرت دور نگه دارند.

به نظر اين كارشنان حماس در شرايط كنوني به دنبال آن است تا با تشكيل دادن يك حكومت تكنوكرات و به دور از موضع گيري هاي جناجي براي كاهش فشارهاي بين المللي عليه خود تلاش كند.

از سوي ديگر رهبران فتح به دنبال آن هستند با ايجاد مصالحه ثبات داخلي را به رام الله و كرانه باختري برگردانده و كاهش محبوبيت خود را در ميان فلسطينيان جبران كنند به ويژه آنكه تهديدات اسرائيل بر كرانه باختري همچنان باقي است و گفت‌وگوي صلح تاكنون تأثيري بر اين تهديدات نداشته است.

به هر حال نكته مهم آن است كه تغييرات منطقه اي تأثير جدي بر مواضع دو طرف در قبال هم گذاشته است اما چگونگي روند همين تحولات منطقه اي هر لحظه ممكن است بار ديگر اين مواضع را تغيير دهد.

بنابراين توافق دوحه در واقع بر تفاهم ميان دو طرف استوار نيست بلكه بر چگونگي اتفاقات بين المللي و منطقه اي مبتني است و با وجود وساطت قطر كه در حال حاضر نقش ديپلماتيك گسترده اي در تحولات منطقه اي دارد، همچنان ممكن است اين توافق نامه نيز به سرنوشت توافقات قبلي دچار شود.