استعفاي دولت موقت

گروه ويژه نامه «خبرگزاري دانشجو»؛ ((پس از ورود به داخل لانه جاسوسي و آشنايي مختصر با محيط و جريان پيشرفت كار با دفتر حضرت امام (ره) در قم تماس گرفتم و پس از توضيح مختصر اصل طرح و مراحل انجام شده براي حاج احمد آقا، از ايشان خواستم كه سريعا به اطلاع حضرت امام (ره) برسانند و به ايشان از قول من عرض كنند كه نسبت به برادران و خواهراني كه دست به اين كار زده اند مطمئن باشند كه نيروهايي مسلمان و تابع رهبري و مقلد حضرت امام (ره) هستند لكن اگر نسبت به اصل كار نظر مخالفي دارند ما منتظر جواب هستيم به هر حال پس از چند دقيقه حاج احمد آقا از قم تماس گرفتند و اطلاع دادند كه حضرت امام (ره) فرمودند: خوب جايي را گرفته ايد محكم نگه داريد پس از اين تلفن و اعلام نظر حضرت امام، در درون لانه هيجان و شور و نشاط عجيبي پيدا شد.))(1)

 

با تاييدات محكم امام زمينه براي فعاليت هاي هر چه بيشتر دانشجويان پيرو خط امام (ره) فراهم مي شود. مرحوم حاج احمد آقا نيز در مورد عملكرد حضرت امام مي گويند: (( امام خميني به عنوان رهبر انقلاب، نخستين كسي بود كه از اقدام شجاعانه دانشجويان حمايت كرد و عمل آنان را واكنش طبيعي ملت درمقابل جنايت بي شمار آمريكا دانست.))(2)

 

 

1- اشغال لانه جاسوسي خواست تمام ملت اگر اين ها يك مسئله سفارتي بوده است، احتياج به اين كار نبود اگر اين مسائلي بود كه مربوط به توطئه هايي كه بر ضد ماست نبود اين محتاج به عمل نبود، حالا كه اين توطئه به ملت ما ثابت شده است و اين عملي كه اين جوان هاي ما انجام داده اند، تمام ملت ما، الا بعضي از منحرفين در اين جا و ساير ممالك ديگر، از آن پشتيباني كردند و اين خواست تمام ملت ما بوده است نه يك خواست از روي هواي نفساني، اين حق از براي ملت ما هست، سفارتخانه ها حق ندارند كه جاسوسي بكنند يا توطئه. (3)

 

 2- دولت آمريكا به قدر پشيزي نزد ملت ما ارزش ندارد مركز توطئه و جاسوسي به اسم سفارت آمريكا و اشخاصي كه در آن بر ضد نهضت اسلامي ما توطئه نموده اند، از احترام سياسي بين المللي برخوردار نيستند، تهديدات و تبليغات دامنه دار دولت آمريكا به قدر پشيزي نزد ملت ما ارزش ندارد نه تهديد اقتصادي او واجد اهميت است. (4)

 

3- كارتر نگران آزادي گروگان ها نيست. شما خيال مي كنيد كه براي اين پنجاه و چند نفر جاسوسي كه در اينجا هستند اينها دلشان سوخته، شما مطمئن باشيد كه مسئله اين نيست اينها فوج فوج، سربازان خودشان را مي فرستند به جبهه ها كه بريزند و در جبهه ها بكشند و كشته بشوند هزاران افراد را از خود ملتشان به كشتن مي دهند، براي آن كه صدايي در خود آمريكا پيدا نشود، كه اين رئيس جمهور ما چه آدم كذايي است نه براي خاطراين پنجاه و چند نفرشان دست و پا مي زنند همه تلاششان اين است كه كارتر دوباره رئيس جمهور شود.(5) اين 3 محور تنها بخشي از صحبت هاي به ياد ماندني حضرت امام (ره) در مورد تسخير لانه جاسوسي است.

 

اما در كنار اين تاييد امام، شاهد اتخاذ مواضع ديگر نيز بوديم. گروه هاي ليبرال، چپ و سران دولت موقت از اين عمل انقلابي انتقاد كردند و آن را نامناسب با شرايط بين الملل دانستند. هر چند كه در جريان واقعه تسخير لانه جاسوسي، كلام نهايي از سوي امام بيان مي شد، اما انجام امور اجرايي و قانون گذاري از سه سوي نهاد، يعني شوراي انقلاب، دولت موقت و مجلس صورت مي گرفت.

 

ريشه انتقادات دولت موقت را بايد قبل از 13 آبان جستجو كرد. امام خميني در 7 آبان 1358 (ه.ش) به قراردادهاي استعماري بين ايران و آمريكا به شدت اعتراض كردند؛ اما دولت موقت، بدون توجه به اين اعتراض در پي بهبود رابطه با آمريكا بود. حركت سازش كارانه ي دولت موقت تا آنجا پيش مي رود كه مهندس بازرگان (نخست وزير) ، ابراهيم يزدي (وزير خارجه دولت موقت) و هيات همراه در 11 آبان 1358 در جشن استقلال الجزاير با برژينسكي مشاور امنيت ملي كاخ سفيد ملاقات كرده و به مدت يك ساعت و نيم با او مذاكره كردند. برژينسكي در كتاب (توطئه در ايران) خاطر نشان مي كند، كه اين ملاقات نه به تقاضاي او بلكه به تقاضاي بازرگان صورت گرفته است.(6)

 

پذيرش شاه از سوي آمريكا و ديدار اعضاي دولت موقت با مشاور امنيت ملي رئيس جمهور آمريكا، دو عامل تسريع كننده تسخير لانه جاسوسي از سوي دانشجويان مسلمان پيرو خط امام (ره) بود به طوري كه هسته مركزي گروهي كه براي تسخير برنامه ريزي مي كردند، هدف خود از تسخير سفارت آمريكا را استعفاي دولت موقت بيان مي كنند.

 

خانم مهندس فروز رجايي فر كه در سال 58 در رشته مهندسي شيمي دانشگاه اميركبير مشغول به تحصيل بوده است چنين مي گويد: ((ازمطالبي كه در جلسه شب قبل از 13 آبان مطرح شد، اين پيش بيني بود كه در اثر تسخير سفارت، دولت موقت استعفا مي دهد كه از نظر ما خسران به حساب نمي آمد چون ما به اين تحليل و نتيجه رسيده بوديم كه دولت موقت ما با مسير انقلاب همخواني ندارد و مي توانيم بگوييم حتي از اين پيش بيني خوشحال و راضي بوديم.))(7)

 

ابراهيم اصغر زاده، كه ادعا مي كند پيشنهاد تسخير سفارت از او بوده، اصلي ترين انگيزه تسخير لانه جاسوسي را، سقوط دولت موقت مي داند و خاطر نشان مي كند: ((تصرف سفارت آمريكا در حقيقت راهي بود كه از طرفي مسائل داخلي را حل مي كرد يعني با دولت موقت برخورد داشت و از طرفي مسائل ما را در منطقه و جهان در برابر سياست امپرياليستي آمريكا حل مي كرد به همين دليل بود كه ما قبل از تصرف لانه جاسوسي تحليل كرديم كه با تصرف سفارت امريكا ، دولت موقت هم ساقط خواهد شد و اين تحليل درست از آب درآمد و شايد اصلي ترين انگيزه هم همين بود. (8)

 

دولت موقت و در صدر آن بازرگان در 13 آبان 58 در نوعي سردرگمي به سر مي بردند اين سردرگمي در موضع گيري هاي بازرگان در سال 58 به روشني نمايان است بازرگان درباره ي گروگان گيري ها مي گويد: ((اين عمل بسيار زشت و خلافي است كه اين دانشجويان انجام مي دهند و همه با اين عمل مخالف هستند و عمل آنها ضد انقلاب، ضد اسلام، امام و همه چيز است.)) (9)

 

اين اظهارات در حالي صورت مي گرفت كه امام طي سخناني، قاطعانه از اقدام دانشجويان پشتيباني كردند و حتي خواستار تداوم افشاگري‌‌هاي آنان شدند، جالب اين جاست كه مهندس بازرگان در سخنان خود در مواردي از تعابيري بسيار تند بر ضد دانشجويان استفاده مي كند و مي گويد: «اسم خودشان را مي گذارند خط امام، خط شيطانند.... اين‌هايي كه مي گويند ما با آمريكا راه كج رفتيم و راه سازش رفتيم، اين‌ها ضد انقلابند، مامور همان شوروي و آمريكا هستند كه مي خواهند اختلاف بياندازند.))(10)

 

از سوي ديگر دكتر يزدي (وزير امور خارجه دولت موقت) در روز بعد از حادثه تسخير سفارت طي مصاحبه مطبوعاتي مي گويد: «جمهوري اسلامي موظف به حفظ مال و جان اتباع خارجي است... به عنوان دولت از وقوع چنين حادثه‌اي ابراز تاسف مي كنيم» البته دكتر يزدي هنگامي كه حمايت قاطع امام و مردم را در برابر اين اقدام مي بيند با زيركي سعي مي كند خود را در مقابل اين اقدام قرار ندهد.

 

او چنين اقدامي را حمايت از دولت مي‌‌خواند و مي‌گويد : «چون آمريكايي‌ها به پاسخ دولت درباره‌ي استرداد شاه پاسخ مثبت نداده‌اند، دانشجويان اقدام به اشغال سفارت كرده‌اند!» و حتي از مردم گله مي كند كه: «چرا وقتي شاه به آمريكا رفت مردم اعتراض و تظاهرات نكردند؟»(11)

 

دكتر يزدي 23 سال پس از اين واقعه طي مصاحبه‌اي با روزنامه‌ي مردم سالاري نظرات خود را در مورد اين واقعه بيان مي كند: ((يكي از اهداف گروگان گيري در ايران، استقرار هدف‌هاي سياسي در بازي قدرت در داخل ايران بوده است، براي اينكه دولت موقت را ساقط كنند و در بازي‌ سياسي به نفع استقرار و سلطه‌ي يك گروه استفاده كنند... كساني كه اين حادثه را به وجود آوردند، به بي حاصلي كار خود پي برده‌اند. آن زمان اين افراد جوان بودند و پيچيدگي‌هاي سياسي را نمي دانستند حالا كه تجربه و علم پيدا كرده‌اند بر اثر تجربه پي برده‌اند كاري كه كرده‌اند خلاف بوده و اكنون آن را نقد مي كنند.))(12)

 

همان گونه كه اشاره شد يكي از اهداف دانشجويان پيرو خط امام در تسخير لانه‌اي جاسوسي استعفاي دولت موقت بود كه نهايتا اين هدف محقق شد و دولت موقت در 14 آبان 1358 يعني يك روز پس از اشغال سفارت آمريكا استعفاء داد و امام نيز در 15 آبان اين استعفاء را پذيرفت اما مرحوم حاج سيد احمد آقا خميني در اين باره خاطره‌ي جالبي را نقل مي كند: ((من در نخست وزيري، در اتاق بازرگان و دكتر سحابي بودم كه از قم تماس گرفتند و مرا كه به تهران آمده بودم، از آن طرف بي سيم خواستند.

 

آقاي صانعي گفتند، امام استعفاي بازرگان را پذيرفت من به روي خودم نياوردم. سحابي و بازرگان مي گفتند، معلوم است كه امام استعفاي ما را قبول نمي كنند، ولي ما بايد براي پذيرش مجدد مسئوليت شرط و شروط بگذاريم كه يكي از آنها آزادي آمريكايي‌هاست. من سكوت كرده بودم، فقط از اتاق آنها بيرون آمدم، ما همه شاهد بوديم كه چگونه جمعي به دست و پا افتاده بودند تا امام را متقاعد كنند كه استعفاء را نپذيرند و نتيجتاً دولت موقت با تاييد مجدد و قوت بيشتري وارد صحنه شود و كنترل اوضاع را به نفع جرياني كه مدت‌ها براي آن سرمايه گذاري كرده بودند، دوباره به دست گيرند، اما امام هوشيار تر از اين بودند كه اين گونه حركت‌ها در ايشان تاثير كند.))(13) همچنين آقاي هاشمي رفسنجاني درباره‌اي استعفاي دولت موقت چنين مي گويد: (( بازرگان و دوستانش از مدت‌ها قبل به اين نتيجه رسيده بودند كه نمي توانند كار كنند.

 

آقاي مهندس بازرگان كه به جلسات مي آمد، هر وقت به مشكلي بر خورد مي كرد يا چيزي را كه مي خواست تصويب نمي كرديم، مي گفت خودتان بياييد اداره كنيد يا فرض كنيد اگر كسي از ما سخنراني مي كرد به خصوص آيت الله خامنه‌اي و شهيد بهشتي كه گاهي انتقاد مي كردند، ايشان سخت عصباني مي شد و مي گفت: من كار نمي كنم و نمي توانم كار كنم. از اين چيزها هميشه داشتيم، استعفاي قبلي را به خاطر تصويب مساله‌ي ولايت فقيه در خبرگان داده بودند، بعد از ولايت فقيه هم اين‌ها دلگرم نشدند كه كار كنند. قضيه‌ي اشغال لانه، آقايان را وادار به استعفاء كرد، يعني به جايي رسيدند كه ديدند ديگر نمي توانند. بهانه‌ي بهتري هم براي استعفاء پيدا كرده بودند و شرايطي هم بود كه نمي توانستند كار كنند.)) (14)

 

به هر حال يكي از نتايج مهم تسخير سفارت آمريكا استعفاي دولت موقت بود. دولتي كه با حركت‌هاي كند و سازش كارانه‌اي خود زمينه‌اي دلسردي نيروهاي انقلابي را فراهم آورد و نهايتاً در برابر موج خروشان دانشجويان پيرو خط امام(ره) كه نماينده‌ي ملت ايران بودند، تاب نياورد و استعفاء داد.